Mỗi độ xuân về, bản Thái ven suối lại rộn ràng tiếng chày, tiếng khắp và những vòng xòe nối dài. Nhưng Tết của người Thái Tây Bắc có gì khiến ai từng dự đều nhớ mãi? Đó là tục gội đầu tiễn năm cũ, là mâm cỗ thơm lừng cá nướng và xôi ngũ sắc, là cái tình ấm áp của người vùng cao khi mời khách lạ vào nhà sàn nâng chén rượu đầu năm.
Người Thái đón Tết Nguyên đán như người Kinh, nhưng cách chuẩn bị và vui Tết lại mang bản sắc rất riêng, đậm hơi thở của núi rừng và dòng suối.
Tết của người Thái Tây Bắc có gì trong phong tục đón năm mới?
Trước Tết, người Thái dọn dẹp nhà sàn sạch sẽ, gói bánh chưng và chuẩn bị lễ vật cúng tổ tiên. Một phong tục độc đáo là lễ gội đầu cuối năm, thường diễn ra chiều 30 Tết bên bờ suối. Phụ nữ Thái gội đầu bằng nước gạo chua, vừa gội vừa khấn cầu, mang ý nghĩa rửa trôi những điều không may của năm cũ, đón năm mới sạch sẽ, tươi mới.
Đêm giao thừa, các gia đình thắp hương mời tổ tiên về ăn Tết. Sáng mùng Một, con cháu chúc thọ ông bà, người lớn lì xì cho trẻ nhỏ và cùng nhau đi chúc Tết khắp bản. Không khí chan hòa, ai gặp nhau cũng nở nụ cười và lời chúc tốt lành.
Mâm cỗ ngày xuân của người Thái
Mâm cỗ Tết Thái là cả một bản hòa ca của ẩm thực vùng cao. Người Thái nổi tiếng với tài nướng, hấp, đồ và chế biến gia vị rừng. Một vài món không thể thiếu:
- Pa pỉnh tộp: cá suối nướng gập, ướp mắc khén, gừng, sả, ớt thơm nức.
- Xôi ngũ sắc: nếp nương nhuộm màu từ lá cây, dẻo thơm và bắt mắt.
- Thịt trâu gác bếp: món gác bếp trứ danh, dai ngọt đậm vị khói.
- Rêu đá nướng, măng chua, lạp: những món dân dã mà lạ miệng.
Nếu bạn mê hương vị khói bếp đặc trưng, hãy tìm hiểu thêm về thịt trâu gác bếp - món luôn có mặt trên mâm cỗ ngày Tết của người Thái.
Múa xòe và những đêm hội mùa xuân
Tết Thái không thể thiếu điệu xòe. Đêm xuân, người ta đốt lửa giữa sân, trai gái nắm tay nhau xòe vòng quanh ánh lửa bập bùng. Tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng pí hòa vào nhau, cuốn cả khách lạ vào vòng tay rộng mở. Múa xòe của người Thái đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, là biểu tượng đẹp của tinh thần đoàn kết cộng đồng.
Bên cạnh xòe, ngày xuân còn có ném còn, hát khắp giao duyên và nhiều trò chơi dân gian. Không khí ấy gợi nhớ đến những lễ hội xuống đồng đầu năm, như lễ hội Lồng Tồng mùa xuân của các dân tộc vùng cao.
Một nét đáng quý nữa là rượu cần. Trong những ngày Tết, các gia đình Thái thường bày vò rượu cần giữa nhà, cắm cần trúc để khách và chủ cùng uống chung. Vừa uống rượu cần, vừa nghe khắp, vừa xòe, người ta như xích lại gần nhau hơn, quên hết mệt nhọc một năm dài. Khách quý đến nhà được mời cần rượu đầu tiên là một vinh dự, thể hiện sự hiếu khách rất riêng của người Thái vùng cao.
Gợi ý trải nghiệm Tết Thái cho du khách
Muốn ăn một cái Tết Thái đúng điệu, bạn có thể đến Mường Lò (Yên Bái), Mai Châu (Hòa Bình), Mường Thanh (Điện Biên) hay các bản Thái ở Sơn La. Hãy chọn ở homestay nhà sàn để được cùng gia chủ gói bánh, nướng cá, nhâm nhi rượu cần và hòa vào vòng xòe. Đừng quên thử các đặc sản Tây Bắc để mang về làm quà sau chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Tết của người Thái Tây Bắc có gì khác Tết người Kinh?
Người Thái cũng ăn Tết Nguyên đán nhưng có những nét riêng như lễ gội đầu cuối năm bên suối, mâm cỗ đậm món nướng và gác bếp, cùng những đêm múa xòe quanh đống lửa rất đặc trưng vùng cao.
Lễ gội đầu cuối năm của người Thái có ý nghĩa gì?
Lễ gội đầu thường làm chiều 30 Tết, mang ý nghĩa gột rửa mọi điều xui xẻo, muộn phiền của năm cũ để đón năm mới trong sạch, may mắn và bình an.
Nên đi đâu để trải nghiệm Tết của người Thái?
Bạn có thể đến Mường Lò, Mai Châu, Điện Biên hay các bản Thái ở Sơn La. Ở homestay nhà sàn sẽ giúp bạn hòa mình trọn vẹn vào không khí Tết và các phong tục truyền thống.
Tết của người Thái Tây Bắc là bức tranh xuân rực rỡ của ẩm thực, vũ điệu và tình người. Nếu có dịp ngược núi đón xuân, hãy để lòng mình lắng lại bên bếp lửa nhà sàn. Và khi trở về, ghé Tôi đến Tây Bắc để chọn những đặc sản vùng cao chính gốc làm quà (giá tham khảo tùy sản vật).
