Mỗi khi tiết trời ấm dần và ruộng đồng chuẩn bị vào vụ mới, người Tày vùng cao lại mở hội xuống đồng. Lễ hội Lồng Tồng xuống đồng Tây Bắc là một trong những lễ hội nông nghiệp đặc sắc nhất, diễn ra vào dịp đầu xuân, thường từ mùng 4 đến rằm tháng Giêng, để cầu cho một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Đây là ngày hội của cả cộng đồng, nơi tín ngưỡng và niềm vui hòa làm một.
"Lồng Tồng" theo tiếng Tày nghĩa là "xuống đồng", thể hiện rõ ước vọng gắn bó với ruộng nương của bà con bao đời nay.
Lễ hội Lồng Tồng xuống đồng Tây Bắc diễn ra thế nào?
Hội Lồng Tồng thường được tổ chức trên một thửa ruộng rộng hoặc bãi đất bằng phẳng đầu bản. Phần lễ mở đầu trang nghiêm với nghi thức cúng thần Nông và các vị thần cai quản đất đai, sông suối. Mâm cúng - người Tày gọi là mâm tồng - được bày biện công phu, gồm xôi ngũ sắc, gà luộc, bánh chưng, hoa quả, rượu và những sản vật do chính bà con làm ra.
Thầy mo đại diện dân làng khấn mời thần linh về chứng giám, cầu cho mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, người người khỏe mạnh. Sau lễ cúng là nghi thức cày đường cày đầu tiên của năm mới, đánh dấu một mùa vụ chính thức bắt đầu.
Tục ném còn - linh hồn của ngày hội
Phần được mong chờ nhất chính là tục ném còn. Giữa bãi hội dựng một cây nêu cao, trên đỉnh có vòng tròn dán giấy. Trai gái trong bản thi nhau tung quả còn ngũ sắc lên xuyên qua vòng tròn ấy.
- Quả còn: khâu bằng vải nhiều màu, bên trong nhồi thóc, hạt bông, có tua rua sặc sỡ.
- Ý nghĩa: nếu có người ném thủng vòng tròn, dân bản tin rằng năm đó mùa màng sẽ tươi tốt, may mắn đầy nhà.
- Không khí: tiếng reo hò vang dội mỗi khi quả còn bay vút lên trời xuân.
Không khí náo nhiệt này gợi nhớ những phiên chợ vùng cao đông vui, như chợ phiên Bắc Hà Lào Cai, nơi bản sắc văn hóa được phô bày rực rỡ nhất.
Phần hội rộn ràng các trò chơi dân gian
Sau ném còn, bãi hội tiếp tục sôi động với hàng loạt trò chơi và hoạt động văn nghệ. Bà con hát then, đàn tính, múa, thi cấy lúa, kéo co, đẩy gậy, bịt mắt bắt dê. Đây cũng là dịp trai gái gặp gỡ, hát giao duyên, hẹn hò nên duyên.
Những vòng người quây quần, tiếng đàn tính ngân nga, mùi xôi ngũ sắc thơm lừng - tất cả tạo nên một bức tranh xuân vùng cao khó quên. Không khí ấy không kém phần ấm áp so với Tết của người Thái Tây Bắc với những vòng xòe nối dài.
Điều khiến hội Lồng Tồng đặc biệt là tính cộng đồng rất cao. Mỗi nhà góp một mâm tồng, mỗi người góp một phần công, không ai đứng ngoài cuộc vui. Người già truyền lại cho người trẻ ý nghĩa của từng nghi thức, trẻ con thì háo hức chạy theo những quả còn bay. Chính sự gắn kết ấy đã giúp lễ hội được gìn giữ qua bao thế hệ, trở thành nét sinh hoạt văn hóa không thể thiếu mỗi mùa xuân về của đồng bào Tày.
Đi xem hội Lồng Tồng ở đâu?
Hội Lồng Tồng được tổ chức ở nhiều nơi có đông đồng bào Tày như Tuyên Quang, Bắc Kạn, Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang, Lào Cai. Bạn nên tìm hiểu lịch hội từng địa phương vì mỗi nơi tổ chức vào ngày khác nhau trong tháng Giêng. Khi đi, hãy giữ thái độ tôn trọng phần lễ và hòa mình vào phần hội để cảm nhận trọn vẹn tinh thần cộng đồng.
Sau ngày hội, đừng quên ghé chợ phiên mua chút đặc sản Tây Bắc về làm quà, để hương vị mùa xuân vùng cao theo bạn về xuôi.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội Lồng Tồng xuống đồng Tây Bắc tổ chức vào tháng mấy?
Hội thường diễn ra vào dịp đầu xuân, phổ biến từ mùng 4 đến rằm tháng Giêng âm lịch. Mỗi địa phương chọn một ngày riêng nên bạn nên hỏi lịch cụ thể trước khi đi.
Lồng Tồng nghĩa là gì?
Lồng Tồng theo tiếng Tày nghĩa là xuống đồng. Đây là lễ hội cầu mùa, đánh dấu việc bắt đầu một vụ mùa mới với mong ước mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Tục ném còn trong hội Lồng Tồng có ý nghĩa gì?
Ném còn là trò chơi cầu may. Nếu có người ném quả còn xuyên thủng vòng tròn trên cây nêu, dân bản tin rằng năm đó sẽ được mùa, bản làng gặp nhiều điều tốt lành.
Lễ hội Lồng Tồng là nét đẹp văn hóa nông nghiệp lâu đời của người Tày, nơi gửi gắm ước vọng no ấm đầu xuân. Nếu có dịp, hãy một lần về vùng cao xem hội xuống đồng. Và khi trở về, ghé Tôi đến Tây Bắc để chọn những sản vật vùng cao chính gốc làm quà (giá tham khảo tùy từng loại).
