Nếu bạn từng lên rẻo cao vào cuối tháng Mười Một âm lịch và thấy bản làng đã rộn ràng váy áo mới, rất có thể bạn đang chạm vào không khí Tết của người Mông. Vậy Tết của người Mông Tây Bắc tháng mấy? Theo truyền thống, đồng bào Mông đón Tết sớm hơn Tết Nguyên đán của người Kinh khoảng một tháng, vào cuối tháng Chạp theo lịch riêng, tức rơi vào khoảng tháng 11 - 12 dương lịch. Đó là cái Tết đầu tiên nhuộm hồng những triền núi mùa đông.
Mình nhớ lần đầu được dự Tết Mông ở một bản nhỏ vùng cao, cảm giác lạ lẫm mà ấm áp lạ thường, khi cả bản cùng quây quần bên bếp lửa.
Tết của người Mông Tây Bắc tháng mấy và vì sao đến sớm?
Người Mông canh tác trên nương rẫy, mùa vụ thường kết thúc vào cuối năm dương lịch. Khi lúa ngô đã thu hoạch xong, kho thóc đầy, đàn gia súc béo tốt, ấy là lúc bà con ăn Tết để nghỉ ngơi và tạ ơn trời đất sau một năm lao động. Vì gắn với chu kỳ mùa vụ riêng nên Tết Mông truyền thống đến trước Tết Nguyên đán chừng một tháng, dù ngày nay nhiều nơi đã ăn Tết chung cho thuận tiện.
Tết Mông thường kéo dài vài ngày, có khi cả tuần tùy từng vùng. Trước Tết, nhà nào cũng dọn dẹp, dán giấy đỏ lên cột nhà, cối xay, dụng cụ lao động như một cách "cho chúng nghỉ Tết" và tạ ơn vì đã giúp sức suốt năm qua.
Bánh dày - linh hồn mâm cỗ Tết Mông
Nhắc đến Tết Mông là phải nhắc đến bánh dày. Người Mông giã bánh dày từ gạo nếp nương dẻo thơm, đồ chín rồi giã thật nhuyễn trong cối gỗ. Tiếng chày giã bánh thậm thịch vang khắp bản chính là âm thanh báo hiệu Tết đã về.
- Bánh dày trắng: tròn, mịn, dẻo, tượng trưng cho mặt trăng, mặt trời và sự no đủ.
- Cách ăn: nướng trên than hồng cho phồng thơm, chấm mật ong hoặc ăn cùng thịt.
- Ý nghĩa: bánh dày để dâng cúng tổ tiên và làm quà biếu họ hàng đầu năm.
Bên cạnh bánh dày, mâm cỗ Tết Mông còn có thịt lợn bản, gà đồi, rượu ngô men lá và nhiều món gác bếp. Nếu thích tìm hiểu hương vị núi rừng, bạn có thể đọc thêm về lễ hội Gầu Tào của người Mông để hình dung trọn vẹn không khí mùa xuân vùng cao.
Những trò chơi và phong tục ngày Tết
Tết Mông không chỉ là ăn uống mà còn là dịp vui hội tưng bừng. Sau lễ cúng tổ tiên sáng mùng Một, trai gái trong bản diện váy áo thổ cẩm rực rỡ rủ nhau ra bãi đất rộng chơi các trò truyền thống:
- Ném pao: trò chơi tỏ tình của trai gái Mông, ai bắt trượt quả pao thì phải hát hoặc tặng vật kỷ niệm.
- Đánh tu lu (đánh cù): trò chơi của các chàng trai, thể hiện sự khéo léo và sức mạnh.
- Thổi khèn, múa khèn: tiếng khèn Mông da diết là linh hồn của ngày hội.
Những ngày này, cả bản như sống chậm lại, người ta đi chúc Tết nhau, kể chuyện một năm cũ và gửi gắm ước vọng cho năm mới mưa thuận gió hòa.
Trải nghiệm Tết Mông cho du khách
Nếu muốn tận mắt thấy một cái Tết khác lạ, bạn có thể lên các bản Mông ở Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái, Sơn La vào dịp cuối năm. Hãy đi nhẹ nói khẽ, xin phép trước khi chụp ảnh và tôn trọng nghi lễ của gia chủ. Một món quà nhỏ mang lên biếu bản sẽ khiến bạn được đón tiếp nồng hậu hơn rất nhiều.
Sau chuyến đi, nhiều người thích mang về chút đặc sản làm quà, chẳng hạn vài hộp tỏi đen Tây Bắc hoặc các sản vật vùng cao để giữ lại hương vị của núi rừng.
Câu hỏi thường gặp
Tết của người Mông Tây Bắc tháng mấy theo dương lịch?
Tết Mông truyền thống thường rơi vào khoảng tháng 11 đến tháng 12 dương lịch, sớm hơn Tết Nguyên đán khoảng một tháng. Tuy nhiên ngày nay nhiều bản đã ăn Tết chung với cả nước.
Tết Mông kéo dài bao nhiêu ngày?
Tùy từng vùng, Tết Mông thường kéo dài từ ba ngày đến cả tuần. Những ngày đầu dành cho cúng tổ tiên và ăn uống trong gia đình, sau đó là phần hội với nhiều trò chơi dân gian.
Du khách có thể tham dự Tết Mông không?
Hoàn toàn có thể, nếu bạn đến với thái độ tôn trọng. Nên liên hệ trước với người dân hoặc homestay địa phương, ăn mặc lịch sự và xin phép khi muốn quay phim, chụp ảnh nghi lễ.
Tết của người Mông là một nét văn hóa rực rỡ và ấm áp giữa mùa đông rẻo cao. Nếu có dịp, hãy một lần ngược núi để cảm nhận tiếng chày giã bánh dày và tiếng khèn vang vọng. Và đừng quên ghé Tôi đến Tây Bắc để mang về những đặc sản vùng cao chính gốc làm quà cho người thân (giá tham khảo tùy từng sản vật).
