Mỗi độ xuân về, khi hoa đào hoa mận nở rộ trên các triền núi, lễ hội Gầu Tào của người Mông Tây Bắc lại được tổ chức trong không khí rộn ràng nhất. Đây là một trong những lễ hội cổ truyền quan trọng bậc nhất của đồng bào Mông, nơi người ta gửi gắm ước nguyện cầu phúc, cầu con, cầu cho mưa thuận gió hòa và bản làng bình an suốt một năm mới.
Lễ hội Gầu Tào của người Mông Tây Bắc là gì?
Trong tiếng Mông, 'Gầu Tào' có nghĩa là 'chơi ngoài trời' hay 'hội chơi đồi'. Đây là lễ hội mang đậm tính cộng đồng, thường do một gia đình đứng ra tổ chức để tạ ơn trời đất sau khi đã cầu được điều mong muốn, như sinh được con, làm ăn thuận lợi hay khỏi bệnh tật. Dần dần, hội trở thành ngày vui chung của cả vùng.
Lễ hội thường diễn ra vào dịp đầu xuân, từ mùng 2 đến rằm tháng Giêng, gắn liền với không khí Tết của đồng bào Mông. Người dân các bản gần xa khoác lên mình bộ váy áo thổ cẩm rực rỡ nhất, kéo nhau về bãi đất rộng dưới chân núi để dự hội.
Ý nghĩa cầu phúc, cầu con sâu sắc
Điểm cốt lõi của Gầu Tào nằm ở ý nghĩa tâm linh. Gia đình tổ chức hội thường là người từng đến cây nêu khấn nguyện và nay đã toại nguyện, nên mở hội để tạ ơn. Qua đó, lễ hội thể hiện những giá trị đẹp đẽ:
- Cầu phúc, cầu con: mong gia đình đông vui, con cháu khỏe mạnh, dòng họ nối dài.
- Tạ ơn trời đất: bày tỏ lòng biết ơn với thần linh, tổ tiên đã che chở.
- Gắn kết cộng đồng: là dịp cả bản gặp gỡ, giao lưu, vun đắp tình làng nghĩa xóm sau một năm lao động vất vả.
Chính vì mang nhiều tầng ý nghĩa như vậy, Gầu Tào không chỉ là cuộc vui mà còn là nơi lưu giữ bản sắc, tín ngưỡng và đạo lý của người Mông qua bao đời.
Nghi lễ dựng cây nêu và phần lễ
Trung tâm của lễ hội là cây nêu dựng giữa bãi hội. Cây nêu được chọn là cây tre, cây trúc thẳng, cao, ngọn còn nguyên lá, trên treo dải vải đỏ và bầu rượu, tượng trưng cho sự sinh sôi và may mắn. Thầy cúng làm lễ trang trọng dưới gốc nêu, đọc lời khấn cầu cho gia chủ và dân bản một năm an lành.
Phần lễ diễn ra thành kính, với lễ vật là gà, rượu, bánh và những sản vật của núi rừng. Người Mông tin rằng cây nêu là cầu nối giữa con người với trời đất, nên mọi nghi thức quanh nó đều được thực hiện cẩn trọng và đầy thiêng liêng.
Phần hội tưng bừng với trò chơi dân gian
Sau phần lễ là phần hội náo nhiệt, nơi sắc màu và tiếng cười tràn ngập khắp bãi đồi. Du khách có thể bắt gặp nhiều hoạt động đặc sắc:
- Múa khèn, thổi sáo, hát giao duyên giữa các chàng trai cô gái Mông.
- Các trò chơi dân gian như ném pao, đánh quay, kéo co, bắn nỏ, đẩy gậy.
- Chợ vùng cao bán đồ thổ cẩm, ẩm thực và đặc sản núi rừng.
Không khí ấy gợi nhớ đến những phiên chợ phiên Bắc Hà Lào Cai rực rỡ sắc màu, hay không khí rộn ràng của Tết người Mông Tây Bắc. Nếu yêu thích văn hóa vùng cao, bạn cũng có thể tham khảo thêm hành trình khám phá đặc sản và phong tục qua Tôi đến Tây Bắc.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội Gầu Tào của người Mông Tây Bắc tổ chức khi nào?
Lễ hội thường diễn ra vào dịp đầu xuân, từ mùng 2 đến khoảng rằm tháng Giêng âm lịch. Đây là thời điểm hoa đào, hoa mận nở rộ, gắn với không khí Tết của đồng bào Mông.
Lễ hội Gầu Tào được tổ chức ở đâu?
Hội thường được tổ chức tại các vùng có đông người Mông sinh sống như Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu, Sơn La và Yên Bái, trên những bãi đất rộng dưới chân núi gần bản.
Du khách có thể tham gia lễ hội Gầu Tào không?
Có. Đây là lễ hội mở, chào đón cả người dân và du khách. Bạn nên ăn mặc lịch sự, tôn trọng nghi lễ và hòa mình vào các trò chơi, điệu múa để cảm nhận trọn vẹn không khí hội xuân.
Lễ hội Gầu Tào là viên ngọc văn hóa lấp lánh của người Mông nơi rẻo cao, nơi tín ngưỡng, nghệ thuật và tình cộng đồng hòa quyện trong sắc xuân rực rỡ. Nếu có dịp ghé Tây Bắc dịp đầu năm, đừng bỏ lỡ cơ hội trẩy hội Gầu Tào và mang về chút quà núi rừng cùng Tôi đến Tây Bắc. Một chuyến đi như thế chắc chắn sẽ để lại trong bạn những ký ức khó quên về vùng cao.
