Rót một thìa mật ong bạc hà ra chén, ánh lên màu vàng nhạt hơi ngả xanh, sóng sánh nhẹ chứ không đặc quánh như mật thường. Đưa lên mũi ngửi, có mùi thơm hoa cỏ mát lạnh. Nếm một chút thấy vị ngọt thanh rồi hậu the the nơi cuống họng, gần giống cảm giác ngậm kẹo bạc hà nhưng dịu hơn. Khách quen của tôi thử một lần là phân biệt được ngay với mật ong bình thường.
Đây chính là thứ mật ong được xem là quý nhất nhì miền núi phía Bắc, chỉ có ở cao nguyên đá Hà Giang.
Vì sao gọi là mật ong bạc hà?
Trên cao nguyên đá Đồng Văn và Mèo Vạc, mỗi độ cuối năm khoảng tháng 10 đến tháng 12, một loài hoa bạc hà dại tím nhạt nở rộ khắp các triền đá tai mèo. Đây không phải cây bạc hà làm rau thơm dưới xuôi mà là cây hoa dại đặc trưng của vùng, người địa phương quen gọi là hoa bạc hà.
Ong được thả ra đúng mùa hoa này, hút mật từ hoa bạc hà nên cho ra loại mật mang đúng hương vị của hoa: thơm mát, hậu the. Vì phụ thuộc hoàn toàn vào một mùa hoa ngắn ngủi và diện tích hoa mọc tự nhiên trên đá, sản lượng mỗi năm rất hạn chế. Hết mùa hoa là hết mật, không thể ép ong làm quanh năm. Sự khan hiếm tự nhiên ấy khiến mật ong bạc hà luôn được săn đón và có giá cao hơn mật ong rừng thông thường.
Màu sắc và mùi vị đặc trưng
Mật ong bạc hà thật thường có màu vàng chanh nhạt, một số mẻ ngả sắc vàng xanh nhẹ, trong và sáng chứ không sẫm nâu. Độ sánh vừa phải, không đặc sệt. Điểm nhận diện rõ nhất là mùi thơm đặc trưng của hoa bạc hà và vị the mát ở hậu vị. Nếu bạn nếm một loại mật vàng sẫm, ngọt gắt, không có hậu the thì gần như chắc chắn đó không phải mật bạc hà.
Mật ong bạc hà dùng để làm gì?
Người ta chuộng mật ong bạc hà vì cả hương vị lẫn giá trị. Theo kinh nghiệm dân gian, nhiều người dùng pha nước ấm uống buổi sáng, ngậm khi thời tiết hanh khô, hoặc dùng thay đường trong đồ uống, làm bánh cho dậy mùi thơm đặc biệt. Vị the mát của nó cũng khiến các món chấm, nước sốt trở nên lạ miệng.
Thực phẩm không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh; hãy tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần.
Làm sao phân biệt thật giả?
Vì quý và đắt nên mật ong bạc hà bị làm giả hoặc pha trộn khá nhiều. Có nơi lấy mật ong thường pha hương liệu bạc hà, có nơi trộn đường. Vài dấu hiệu tôi hay chỉ cho khách:
- Màu và độ trong: Mật bạc hà thật vàng nhạt ngả xanh, trong. Mật giả pha hương thường có màu không tự nhiên hoặc quá sẫm.
- Hậu vị: Thật có vị the mát tự nhiên nơi cổ họng, dịu và kéo dài. Hàng pha hương bạc hà cho cảm giác the gắt, nồng ngay đầu lưỡi rồi tắt nhanh, hơi giả tạo.
- Mùi: Mùi hoa cỏ tự nhiên, không sực nức kiểu tinh dầu.
- Mùa vụ và nguồn gốc: Hỏi rõ mật của mùa nào, thu ở vùng nào. Người bán thật thường nắm rõ Đồng Văn, Mèo Vạc, thời điểm thu hoạch cuối năm.
Nói thật, phân biệt mật ong nói chung cần chút kinh nghiệm. Tôi có tổng hợp khá kỹ trong bài cách phân biệt mật ong rừng thật giả, bạn nên đọc để tự tin hơn khi chọn mua.
Mật ong bạc hà có bị kết tinh không?
Nhiều người thấy mật đóng đường ở đáy chai liền nghĩ là hàng giả, thật ra không hẳn. Kết tinh là hiện tượng tự nhiên phụ thuộc loại hoa và nhiệt độ. Chuyện này tôi giải thích cặn kẽ trong bài mật ong rừng kết tinh có phải giả; đọc xong bạn sẽ bớt lo khi thấy mật đông lại lúc trời lạnh.
Giá mật ong bạc hà tham khảo
Vì sản lượng ít, giá mật ong bạc hà Đồng Văn thường cao hơn khá nhiều so với mật ong rừng hay mật ong nuôi thông thường. Mức giá tham khảo dao động tùy mùa, tùy độ nguyên chất và tùy năm hoa nhiều hay ít. Những năm thời tiết thuận, hoa nở đẹp thì mật dồi dào hơn, giá dễ chịu hơn đôi chút; năm hoa kém thì giá nhích lên.
Lời khuyên của tôi: đừng ham rẻ. Nếu ai chào bán mật ong bạc hà với giá ngang mật ong nuôi thì bạn nên cảnh giác, khả năng cao là hàng pha hoặc gắn mác. Của quý luôn có cái giá của nó.
Mua ở đâu cho yên tâm?
Cách chắc ăn nhất là mua từ nơi có nguồn rõ ràng, biết mật thu ở vùng nào, mùa nào, có thể tư vấn thật lòng về mùa vụ. Tránh mua trôi nổi không rõ xuất xứ chỉ vì thấy rẻ. Nếu chưa biết chọn địa chỉ nào, bạn tham khảo bài mua đặc sản Tây Bắc ở đâu uy tín để có vài tiêu chí đánh giá người bán trước khi xuống tiền.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong bạc hà có màu gì mới là thật?
Thường là vàng nhạt, có mẻ ngả sắc vàng xanh, trong và sáng. Nếu quá sẫm nâu và ngọt gắt, không có hậu the mát thì nhiều khả năng không phải mật bạc hà nguyên chất.
Vì sao mật ong bạc hà đắt hơn mật ong thường?
Vì hoa bạc hà chỉ nở một mùa ngắn cuối năm trên cao nguyên đá, diện tích tự nhiên có hạn nên sản lượng ít. Khan hiếm cộng với hương vị đặc trưng khiến nó luôn có giá cao hơn.
Mật ong bạc hà để được bao lâu?
Nếu nguyên chất và bảo quản nơi khô mát, tránh ánh nắng, mật ong để được rất lâu. Có thể xuất hiện kết tinh khi trời lạnh, đây là hiện tượng bình thường không phải hư hỏng.
Có thể mua mật ong bạc hà quanh năm không?
Mật được thu vào cuối năm nhưng bán quanh năm vì có thể trữ lâu. Tuy nhiên hàng mật của mùa gần nhất thường thơm ngon hơn, nên hỏi rõ mùa vụ khi mua.
Với người sành, một hũ mật ong bạc hà Đồng Văn không chỉ là thức ngọt mà còn là chút tinh túy của cả một mùa hoa nở trên đá. Chọn đúng hàng thật, bạn sẽ hiểu vì sao dân vùng cao trân quý nó đến vậy.
