Rót hai chén trà đặt cạnh nhau: một bên nước xanh vàng trong veo, một bên đỏ nâu như hổ phách. Khách hay hỏi tôi "hai loại này khác giống chè à?". Câu trả lời làm nhiều người ngạc nhiên: cùng một cây, cùng một búp Shan Tuyết cổ thụ hái trên núi cao, chỉ khác ở một bước duy nhất trong lúc chế biến. Chính bước đó biến búp trà thành lục trà hay hồng trà, và tạo ra hai thế giới hương vị hoàn toàn khác nhau.
Cùng một nguyên liệu, khác nhau ở mức oxy hóa
Điểm mấu chốt nằm ở chữ oxy hóa (nhiều người quen gọi là "lên men", dù về mặt kỹ thuật đây là quá trình enzyme trong lá trà tiếp xúc với không khí).
- Lục trà (trà xanh): sau khi hái, búp trà được diệt men sớm bằng cách sao hoặc hấp ở nhiệt độ cao, "khóa" lại màu xanh và giữ nguyên chất tươi. Vì gần như không oxy hóa nên lá trà giữ được vẻ xanh và vị tươi nguyên bản.
- Hồng trà (trà đỏ): búp trà được làm héo, vò cho dập tế bào rồi để oxy hóa gần như hoàn toàn trước khi sấy khô. Quá trình này khiến lá chuyển màu sẫm, nước pha ra màu đỏ nâu và vị đổi hẳn sang hướng ngọt ấm.
Cùng đôi tay người làm trà, cùng vườn chè cổ thụ, nhưng chọn dừng ở đâu trên thang oxy hóa sẽ quyết định bạn có chén trà nào trong tay.
Lục trà Shan Tuyết: nước xanh vàng, chát nhẹ tươi mát
Lục trà Shan Tuyết giữ trọn cái "chất núi" của búp trà cổ thụ. Nước pha lên có màu xanh vàng óng, trong. Hương thơm ngát mùi cỏ non, mùi mật nhẹ, đôi khi phảng phất hương hoa. Vị đầu tiên chạm lưỡi là chút chát thanh, nhưng chỉ thoáng qua rồi chuyển sang hậu ngọt kéo dài — dân uống trà gọi là "hồi cam". Búp Shan Tuyết cổ thụ có lớp lông tơ trắng như tuyết phủ, khi thành lục trà những sợi tơ ấy vẫn còn, đó cũng là dấu ấn nhận biết trà thật.
Lục trà hợp với người thích cảm giác tươi mát, sảng khoái, thích cái vị chát nhẹ đầu lưỡi rồi ngọt hậu. Uống buổi sáng hay đầu giờ chiều rất tỉnh táo.
Hồng trà Shan Tuyết: nước đỏ nâu, vị ngọt dịu ấm
Hồng trà là "phiên bản ấm áp" của cùng búp trà đó. Nhờ oxy hóa nhiều, vị chát gần như biến mất, thay vào đó là vị ngọt dịu, mềm, có hậu vị như mật ong hoặc trái cây chín. Nước đỏ nâu, sánh, thơm mùi ấm áp gợi nhớ mật và gỗ. Hồng trà không "gắt", uống êm cổ, nên nhiều người vốn ngại vị chát của trà xanh lại thấy dễ uống hơn hẳn.
Hồng trà đặc biệt hợp uống buổi tối se lạnh, hợp với người thích vị ngọt ấm, hoặc người bụng dạ nhạy cảm thấy trà xanh hơi "cồn cào". Đây cũng là loại dễ mời khách vì ít người chê.
Nếu bạn tò mò còn loại nào nữa trong "gia đình" Shan Tuyết, có thể đọc thêm bạch trà Shan Tuyết là gì — một dòng chế biến tối giản, cũng rất được ưa chuộng.
Ai hợp loại nào?
Không có loại nào "ngon hơn" tuyệt đối, chỉ có loại hợp gu bạn hơn:
- Thích tươi mát, chát thanh, ngọt hậu, uống ban ngày cho tỉnh táo → lục trà.
- Thích ngọt dịu, êm, ấm, uống buổi tối hoặc khi trời lạnh → hồng trà.
- Người mới tập uống trà, sợ vị chát → nên bắt đầu với hồng trà cho dễ làm quen.
- Người đã quen uống trà, muốn cảm nhận rõ "chất núi" nguyên bản → lục trà cổ thụ.
Nhiều khách của tôi cuối cùng chọn mua cả hai, sáng lục chiều hồng, mỗi buổi một tâm trạng.
Cách thưởng thức để phát huy đúng vị
Mỗi loại "ưa" một cách pha hơi khác nhau:
- Lục trà nên tráng nhanh và pha bằng nước khoảng 80–85°C (nước sôi để nguội một chút). Nước quá nóng dễ làm lục trà bị "cháy", đắng gắt và mất hương tươi. Hãm ngắn 15–30 giây cho nước đầu, các nước sau tăng dần thời gian.
- Hồng trà chịu được nước nóng hơn, khoảng 90–95°C, hãm lâu hơn một chút để bung hết vị ngọt và màu đỏ đẹp.
Cả hai đều nên dùng nước sạch, ấm chén tráng qua nước nóng trước khi pha. Muốn tìm hiểu kỹ từng bước cho ra chén trà chuẩn vị, bạn xem cách pha chế Shan Tuyết ngon để không phí búp trà quý.
Dù là hồng trà hay lục trà, chất lượng vẫn phụ thuộc trước hết vào nguyên liệu — búp Shan Tuyết cổ thụ thật sự. Nếu bạn muốn hiểu nền tảng về dòng trà đặc biệt này, chè Shan Tuyết là bài đọc đáng dành thời gian.
Trà Shan Tuyết là thức uống được nhiều người yêu thích, nhưng xin nhớ đây là thực phẩm, không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh; hãy tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Hồng trà và lục trà Shan Tuyết có phải hai giống cây khác nhau không?
Không. Cả hai đều làm từ búp cây Shan Tuyết cổ thụ giống nhau. Sự khác biệt hoàn toàn nằm ở khâu chế biến: lục trà diệt men sớm giữ màu xanh, còn hồng trà để oxy hóa nhiều nên chuyển màu đỏ nâu và vị ngọt ấm.
Loại nào ít chát hơn?
Hồng trà ít chát hơn nhiều nhờ đã oxy hóa gần hết chất tạo vị chát. Nếu bạn ngại vị chát của trà xanh thì hồng trà sẽ dễ uống và êm hơn.
Người mới uống trà nên bắt đầu từ loại nào?
Nên bắt đầu từ hồng trà vì vị ngọt dịu, êm cổ, dễ làm quen. Khi đã quen thì thử sang lục trà để cảm nhận vị chát thanh và hậu ngọt đặc trưng của trà xanh cổ thụ.
Có thể pha chung hồng trà và lục trà không?
Về nguyên tắc thì được, nhưng không nên, vì mỗi loại cần nhiệt độ và thời gian hãm khác nhau. Pha chung dễ khiến lục trà bị đắng còn hồng trà chưa ra hết vị. Tốt nhất pha riêng để thưởng thức trọn vẹn từng loại.
Uống hồng trà hay lục trà tốt cho sức khỏe hơn?
Cả hai đều là thức uống lành, được nhiều người dùng cho biết giúp tinh thần thư thái. Không có loại nào "tốt hơn" tuyệt đối; chọn theo gu và thời điểm trong ngày là hợp lý nhất.
