Trong số những dược liệu quý của vùng núi cao phía Bắc, tam thất bắc luôn được nhắc đến với sự trân trọng đặc biệt. Được ví như "vàng" trong các vị thuốc bồi bổ theo Đông y, tam thất bắc gắn liền với những vùng núi cao lạnh giá của Tây Bắc, nơi có điều kiện khí hậu phù hợp để cây phát triển và tích lũy dược chất. Vậy tam thất bắc thực chất là gì, khác gì với tam thất nam, và được dùng như thế nào trong đời sống? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về loại dược liệu quý này.
Tam thất bắc là gì?
Tam thất bắc là một loại cây thân thảo sống lâu năm, ưa khí hậu mát lạnh của vùng núi cao, được trồng ở một số tỉnh miền núi phía Bắc. Bộ phận quý giá nhất và được dùng nhiều nhất chính là củ (rễ) tam thất, thường phải trồng nhiều năm mới cho thu hoạch, đó cũng là lý do khiến tam thất bắc có giá trị cao. Củ tam thất bắc có hình dáng cứng chắc, nhiều mấu, khi cắt ra có màu xám xanh đặc trưng và vị đắng rồi hậu ngọt. Ngoài củ, hoa và nụ tam thất cũng được thu hái để hãm trà. Chính vì quá trình trồng lâu năm và giá trị dược liệu cao, tam thất bắc từ lâu đã được xem là một trong những vị thuốc bồi bổ quý trong y học cổ truyền.
Phân biệt tam thất bắc và tam thất nam
Trên thị trường hiện có cả tam thất bắc và tam thất nam, khiến nhiều người dễ nhầm lẫn khi mua. Tam thất bắc (còn gọi là sâm tam thất) là loại được đánh giá cao hơn, củ cứng chắc, nhiều mấu sần sùi, vỏ ngoài màu xám, khó cắt và có vị đắng đặc trưng chuyển hậu ngọt. Trong khi đó, tam thất nam (còn gọi là thổ tam thất) thường có củ tròn nhẵn hơn, vị khác và giá trị thường được xem là thấp hơn. Do sự khác biệt về giá trị và giá cả, người mua cần tìm hiểu kỹ và chọn nơi bán uy tín để tránh mua nhầm. Cách an toàn nhất là mua ở địa chỉ tin cậy, có nguồn gốc rõ ràng và tư vấn minh bạch.
Công dụng của tam thất theo dân gian
Trong y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian, tam thất bắc được biết đến như một vị thuốc bồi bổ khí huyết, hỗ trợ phục hồi sức khỏe. Nhiều người dùng tam thất với mong muốn bồi bổ cho cơ thể suy nhược, hỗ trợ người mới ốm dậy, phụ nữ sau sinh hay người mệt mỏi, xanh xao. Củ tam thất thường được dùng dưới dạng bột, thái lát hầm cùng thực phẩm, hoặc ngâm mật ong; hoa và nụ tam thất thì được hãm trà. Tuy vậy, cần lưu ý rằng tam thất là dược liệu, việc sử dụng nên có hiểu biết và liều lượng phù hợp; đây là thực phẩm, dược liệu bồi bổ chứ không thay thế cho thuốc điều trị, và tốt nhất nên tham khảo ý kiến thầy thuốc khi dùng với mục đích cụ thể.
Các cách dùng tam thất bắc phổ biến
Tam thất bắc có thể được sử dụng theo nhiều cách khác nhau tùy mục đích và sở thích. Phổ biến nhất là tán củ tam thất thành bột mịn để pha với nước ấm uống, hoặc dùng bột trộn mật ong cho dễ dùng và bớt đắng. Củ tam thất thái lát cũng thường được cho vào hầm cùng gà, chim bồ câu để tạo thành món ăn bồi bổ giàu dinh dưỡng. Ngoài ra, nhiều người còn ngâm củ tam thất với mật ong để dùng dần, vừa dễ uống vừa tiện bảo quản. Với hoa và nụ tam thất, cách dùng đơn giản là hãm với nước sôi như pha trà, cho ra thức uống có vị đắng dịu, hậu ngọt, được nhiều người ưa thích uống vào buổi tối.
Ai nên thận trọng khi dùng tam thất?
Dù là dược liệu bồi bổ quý, tam thất không phải phù hợp với tất cả mọi người trong mọi trường hợp. Phụ nữ đang mang thai đặc biệt cần thận trọng và nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng tam thất, bởi một số vị thuốc bồi bổ có thể không phù hợp trong thai kỳ. Người đang dùng thuốc điều trị, người có bệnh lý nền hay cơ địa đặc biệt cũng nên tham khảo ý kiến thầy thuốc để dùng đúng cách và đúng liều. Việc lạm dụng hay dùng tam thất tùy tiện với liều cao đều không được khuyến khích. Nguyên tắc chung là dùng điều độ, đúng mục đích và có sự tư vấn khi cần thiết để đảm bảo an toàn.
Cách chọn và bảo quản tam thất bắc
Để mua được tam thất bắc chất lượng, bạn nên chọn củ chắc, nặng tay, nhiều mấu, vỏ màu xám đặc trưng, khi cắt có màu xám xanh và vị đắng hậu ngọt. Nên mua ở nơi uy tín để tránh mua nhầm tam thất nam hay hàng kém chất lượng. Về bảo quản, tam thất khô nên được cất nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm mốc; bột tam thất và tam thất ngâm mật ong nên đậy kín, bảo quản đúng cách và dùng trong thời gian hợp lý. Bảo quản tốt sẽ giúp giữ được chất lượng và giá trị của loại dược liệu quý này trong thời gian dài.
Câu hỏi thường gặp
Tam thất bắc và tam thất nam loại nào tốt hơn? Tam thất bắc thường được đánh giá cao hơn về giá trị dược liệu; cần mua ở nơi uy tín để tránh nhầm lẫn.
Tam thất dùng dạng nào tiện nhất? Bột tam thất pha nước ấm hoặc trộn mật ong là cách dùng tiện và phổ biến; hoa tam thất thì hãm trà.
Phụ nữ mang thai dùng tam thất được không? Cần đặc biệt thận trọng và nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Tam thất có thay thuốc được không? Không; tam thất là dược liệu bồi bổ, không thay thế thuốc điều trị của bác sĩ.
Lời kết
Tam thất bắc là vị thuốc quý mà vùng núi cao Tây Bắc chắt chiu qua nhiều năm mới cho thu hoạch, gắn với truyền thống bồi bổ sức khỏe của y học cổ truyền. Hiểu đúng về tam thất, phân biệt được hàng thật và dùng đúng cách, điều độ sẽ giúp bạn tận dụng được giá trị của nó một cách an toàn. Nếu muốn tìm tam thất bắc chất lượng, rõ nguồn gốc, bạn có thể tham khảo tại Tôi đến Tây Bắc.
