Với người vùng cao, rau dớn quen thuộc như rau muống dưới xuôi, nhưng với nhiều người thành phố thì cái tên này còn lạ. Nghe "dương xỉ ăn được" có người hơi ngần ngại, vì quen nghĩ dương xỉ chỉ là cây cảnh hay cỏ dại. Thực ra rau dớn là một loại rau rừng lành và ngon, gắn bó lâu đời với bữa cơm miền núi. Bài này giới thiệu rau dớn là gì, mọc ở đâu và ăn thế nào.
Rau dớn là loại rau như thế nào?
Rau dớn là một loại dương xỉ thân thảo mọc hoang, ăn được, thường thấy ở vùng rừng núi ẩm. Phần người ta hái để ăn là ngọn non và lá non. Đặc điểm dễ nhận nhất là ngọn non cuộn tròn lại ở đầu, trông như vòi voi hay dấu hỏi, phủ chút lông tơ hoặc phấn mỏng. Khi lớn lên, ngọn duỗi thẳng và lá xòe ra thành phiến lá kép giống lá dương xỉ điển hình.
Thân rau non giòn, mọng nước, khi bẻ gãy "tách" và tiết chút nhựa. Đây chính là phần ngon nhất, được ưa chuộng để chế biến.
Rau dớn mọc ở đâu?
Rau dớn ưa ẩm nên mọc nhiều ven suối, bờ khe, chân rừng và những nơi đất ẩm mát ở vùng cao. Nó không được trồng đại trà như rau vườn mà chủ yếu là rau rừng tự nhiên, bà con hái về ăn và mang ra chợ phiên bán. Ở nhiều vùng núi phía Bắc và Tây Bắc, rau dớn là món quen trong mâm cơm, nhất là vào mùa mưa khi ngọn non mọc rộ.
Vì mọc gần nguồn nước, rau dớn ven suối thường được đánh giá non và ngọt hơn rau mọc nơi khô cằn. Mùa mưa từ cuối xuân sang hè là lúc rau tươi tốt và nhiều ngọn non nhất.
Rau dớn ăn thế nào cho ngon?
Rau dớn chế biến khá dễ và hợp nhiều món. Vài cách phổ biến của người vùng cao:
- Xào tỏi: cách đơn giản mà giữ được vị nguyên bản, ngọn giòn, thơm.
- Nộm (gỏi) rau dớn: chần sơ rồi trộn cùng gia vị, lạc, rau thơm, ăn giòn mát rất đưa cơm.
- Xào tép, xào thịt bò: ngọn dớn thấm vị, ăn lạ miệng.
- Luộc chấm chẩm chéo: mộc mạc mà đúng chất núi rừng.
Trước khi nấu, bạn nhặt lấy ngọn non, bỏ phần thân già, rửa sạch. Rau dớn nên nấu chín hẳn, không nên ăn sống. Chần hoặc xào kỹ vừa an toàn vừa giúp ngọn giòn ngon. Món nộm dớn chấm cùng chẩm chéo là kiểu ăn rất được ưa; nếu muốn thử, bạn tham khảo cách làm chẩm chéo chấm gà để pha loại chấm đặc trưng Tây Bắc.
Theo kinh nghiệm dân gian, rau dớn được xem là món rau mát, dân dã trong bữa ăn hằng ngày của bà con. Đây chỉ là thói quen ẩm thực truyền lại, không phải công dụng chữa bệnh; nếu bạn có vấn đề sức khỏe cần lưu ý về ăn uống, hãy hỏi ý kiến người có chuyên môn.
Rau dớn trong bữa cơm vùng cao
Với người miền núi, đĩa rau dớn xào hay bát nộm dớn là hình ảnh quen thuộc, nhất là những ngày mưa. Rau rừng, cá suối, chẩm chéo, cơm nếp, đó là mâm cơm mộc mạc mà đậm đà của vùng cao. Nếu bạn muốn hiểu thêm bức tranh ẩm thực này, có thể đọc văn hóa ẩm thực Tây Bắc hoặc món ăn vùng cao mùa đông để thấy rau dớn nằm ở đâu trong đời sống bà con.
Ngày nay, người ở xa vẫn có thể thưởng thức rau dớn nhờ đặt mua giao tận nhà. Chỉ cần chọn nơi hái tươi, đóng gói kỹ là bạn đã mang được một chút vị núi rừng về bữa cơm nhà mình.
Câu hỏi thường gặp
Rau dớn có phải là dương xỉ không?
Đúng. Rau dớn là một loại dương xỉ thân thảo mọc hoang, ăn được. Người ta hái phần ngọn non cuộn tròn và lá non để chế biến, khác với các loại dương xỉ cảnh không dùng làm thức ăn.
Rau dớn ăn sống được không?
Không nên. Rau dớn thường được nấu chín, chần, xào hoặc làm nộm sau khi chần sơ. Nấu chín vừa giúp ngọn giòn ngon vừa an toàn hơn so với ăn sống.
Rau dớn nấu món gì ngon nhất?
Phổ biến và ngon nhất là xào tỏi, nộm rau dớn, xào tép hoặc thịt bò, và luộc chấm chẩm chéo. Cách nào cũng nên giữ độ giòn của ngọn non, không nấu quá nát.
Rau dớn có ăn quanh năm được không?
Có thể mua quanh năm ở một số nơi, nhưng ngon và nhiều ngọn non nhất là vào mùa mưa, cuối xuân sang hè. Mùa khô rau ít ngọn và dai hơn, nên chính vụ vẫn là lúc rau ngon nhất.
Người ở thành phố có mua được rau dớn không?
Được. Bạn có thể đặt rau dớn giao tận nhà từ các địa chỉ chuyên đặc sản Tây Bắc. Nên chọn nơi hái trong ngày, đóng gói giữ ẩm và giao nhanh để rau tới nơi vẫn tươi giòn.
