Có một điều mà hầu như ai đi làm xa cũng nhận ra: bố mẹ chẳng bao giờ đòi hỏi gì. Hỏi thích gì thì bảo "có gì đâu, về là được rồi". Thành ra mỗi dịp lễ Tết, con cái lại loay hoay. Mua đồ đắt thì bị mắng phí tiền, mua đồ thường thì thấy áy náy. Nhiều người chọn cách trung dung và khá hiệu quả: quà biếu bố mẹ là những món ăn được, dùng được hằng ngày, mà lại lạ miệng — và đặc sản Tây Bắc rất hợp với tiêu chí này.
Người lớn tuổi thường không thích đồ trưng bày. Họ thích thứ mở ra là dùng ngay, dùng hết thì thấy vui vì không lãng phí. Một hũ mật ong để pha nước ấm buổi sáng, một gói trà uống sau bữa cơm, mấy lạng măng khô nấu nồi canh ngày giỗ chạp — nghe giản dị nhưng lại đúng nhịp sinh hoạt của các cụ.
Bố mẹ thật ra thích quà thế nào
Quan sát kỹ sẽ thấy ba đặc điểm chung. Thứ nhất, các cụ ngại đồ cầu kỳ. Món nào phải ngâm lâu, chế biến rắc rối thường bị để dành mãi rồi quên. Thứ hai, các cụ quan tâm tới sức khỏe nhiều hơn ta tưởng, hay hỏi "ăn cái này có tốt không, có nóng không". Thứ ba, các cụ rất thích kể lại. Món quà nào có câu chuyện, có xuất xứ rõ ràng thì thế nào cũng được mang ra khoe với hàng xóm.
Hiểu ba điều đó, việc chọn quà trở nên dễ hơn nhiều. Ưu tiên món dễ dùng, lành tính, và có gốc gác rõ ràng để bố mẹ còn có cái mà kể.
Những món đặc sản vùng cao hợp người lớn tuổi
Danh sách dưới đây là những món thường được các cụ đón nhận nhất:
- Mật ong rừng, mật ong bạc hà: dùng pha nước ấm, pha trà, chấm bánh. Theo kinh nghiệm dân gian, mật ong thường được dùng để hỗ trợ làm dịu cổ họng khi trời trở lạnh. Người có bệnh nền như tiểu đường thì nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
- Trà shan tuyết: hợp thói quen uống trà buổi sáng của rất nhiều ông bà. Nước trà dịu, hậu ngọt, không gắt.
- Măng khô, miến dong: thiết thực cho bếp nhà, dùng được vào mọi dịp cỗ bàn trong năm.
- Táo mèo khô, quả sấy vùng cao: nhâm nhi được, cũng dùng để hãm nước uống. Vị chua thanh dễ chịu, hợp người không thích đồ ngọt.
- Gạo nếp nương, gạo Séng Cù: món quà rất được lòng các bà, vì nấu lên thơm và dẻo hơn hẳn gạo thường.
Với thịt trâu gác bếp hay lạp xưởng, nên cân nhắc. Món này mặn và dai, hợp làm mồi tiếp khách hơn là dùng hằng ngày. Nếu bố mẹ có vấn đề về huyết áp hay răng lợi, hãy chọn phần nhỏ và xem như món điểm xuyết thay vì quà chính.
Chú ý tới sức khỏe khi chọn quà
Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa quà cho bố mẹ và quà cho bạn bè. Người lớn tuổi thường phải kiêng khem ít nhiều: người kiêng mặn, người kiêng ngọt, người tránh đồ cay nóng. Trước khi mua, chỉ cần nhớ lại bữa cơm gần nhất ở nhà là bạn đã có câu trả lời.
Với các sản phẩm được xem là dược liệu vùng cao, hãy giữ thái độ chừng mực. Nhiều loại củ, quả, rễ cây được người bản địa dùng theo kinh nghiệm truyền lại và có thể hỗ trợ phần nào trong sinh hoạt, nhưng không thay thế thuốc chữa bệnh. Nếu bố mẹ đang điều trị hoặc dùng thuốc dài ngày, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thêm bất cứ thứ gì, kể cả rượu ngâm.
Kết hợp quà với một chút thời gian bên nhau
Thật lòng mà nói, món quà bố mẹ mong nhất vẫn là con cái về nhà. Vì vậy cách trao quà đôi khi quan trọng hơn chính món quà. Thay vì gửi thùng hàng về rồi gọi điện báo, hãy mang về và cùng mở ra, cùng pha ấm trà đầu tiên, cùng nấu thử nồi canh măng.
Nhiều người còn làm thêm một việc nhỏ mà hiệu quả: dán lên mỗi món một mẩu giấy ghi cách dùng. Trà hãm nước bao nhiêu độ, măng ngâm mấy tiếng, mật ong pha buổi sáng. Bố mẹ vừa đỡ lúng túng, vừa cảm nhận được sự chăm chút của con.
Chọn quà theo từng dịp trong năm
Dịp Tết Nguyên đán thì nên thiên về đồ nấu cỗ và đồ tiếp khách: măng khô, miến dong, gạo nếp nương, một chút thịt gác bếp và trà ngon. Ngày giỗ chạp hoặc rằm lớn thì gạo, măng, nấm hương là thiết thực nhất.
Dịp lễ mùa hè hoặc ngày của mẹ, ngày của cha, nên chọn đồ nhẹ nhàng: mật ong, trà, quả sấy, hạt mắc ca. Còn khi trời trở lạnh về cuối năm, mật ong và các loại trà ấm bụng thường được dùng nhiều hơn cả.
Nếu bố mẹ ở quê xa, hãy tính cả chuyện vận chuyển. Ưu tiên đồ khô, đóng gói chắc, tránh hũ thủy tinh lớn dễ vỡ. Nên báo trước để các cụ biết mà nhận hàng, tránh cảnh bưu tá gọi mãi không được.
Vài lưu ý nhỏ để quà không bị bỏ quên
Đừng mua quá nhiều một lúc. Nhà chỉ có hai ông bà mà nhận cả chục cân đồ khô thì rất dễ để lâu hỏng, lại thành lãng phí. Chia nhỏ, mua vừa đủ dùng vài tháng là hợp lý nhất.
Cũng nên chọn bao bì dễ mở. Túi hút chân không quá cứng hoặc nắp vặn quá chặt là trở ngại thật sự với người lớn tuổi. Một chi tiết nhỏ thôi nhưng quyết định món quà có được dùng hay không.
Cuối cùng, hãy nhớ hỏi lại sau đó vài tuần: mật ong dùng thấy sao, trà có hợp không. Câu hỏi ấy nhiều khi làm bố mẹ vui hơn cả lúc nhận quà.
Câu hỏi thường gặp về quà biếu bố mẹ dịp lễ
Quà biếu bố mẹ nên chọn món ăn hay đồ dùng? Với người lớn tuổi, đồ ăn dùng được hằng ngày thường thiết thực hơn. Các cụ ngại đồ trưng bày và hay tiếc khi thấy con cái tiêu tốn.
Bố mẹ bị tiểu đường thì có nên tặng mật ong không? Nên hỏi ý kiến bác sĩ trước. Trong trường hợp đó, trà, gạo Séng Cù, măng khô hay nấm hương là lựa chọn an toàn hơn.
Đồ khô vùng cao bảo quản thế nào ở nhà? Cất nơi khô thoáng, tránh ánh nắng và hơi bếp. Măng, miến nếu để lâu trong mùa nồm nên đem phơi lại một buổi nắng.
Gửi quà về quê có bị hỏng dọc đường không? Nếu chọn đồ khô, đóng thùng chắc và chèn kỹ quanh hũ thủy tinh thì rất ít rủi ro. Với thịt hun khói nên gửi nhanh và báo trước để người nhà nhận kịp.
Lời kết
Bố mẹ không cần món quà to. Cái các cụ giữ lại là cảm giác được con cái nhớ tới, được nếm thứ gì đó lạ miệng rồi kể cho hàng xóm nghe rằng con mình mang từ vùng cao về. Một hũ mật ong, một gói trà, cân gạo nếp nương thơm — bấy nhiêu thôi mà bữa cơm nhà bỗng khác. Khi cần chọn những món đặc sản lành, dễ dùng và hợp với người lớn tuổi, Tôi đến Tây Bắc sẵn sàng gợi ý giúp bạn từng thứ một.
