Nhắc tới những đêm hội bên bếp lửa nhà sàn, không thể không nói đến phong tục uống rượu cần của người Tây Bắc. Bình rượu đặt giữa nhà, mấy chiếc cần trúc cong cong vươn ra, mọi người quây quần nắm tay nhau cùng nhấp một hơi. Đó không chỉ là chuyện ăn uống, mà là cả một nét văn hóa lâu đời chứa đựng tình người ấm áp.
Hiểu được tục lệ này, bạn sẽ thấy mỗi chén rượu nơi đây đều mang một câu chuyện riêng.
Rượu cần là gì và vì sao có phong tục uống rượu cần của người Tây Bắc?
Rượu cần là loại rượu được ủ trong chum, vò bằng gạo nếp, ngô hoặc sắn trộn cùng men lá rừng, rồi dùng những chiếc cần làm từ thân trúc đục rỗng để hút trực tiếp. Không chưng cất như rượu trắng, rượu cần giữ nguyên cả phần bã và nước, vị ngọt dịu, thơm nồng mùi men lá đặc trưng.
Phong tục uống rượu cần của người Tây Bắc ra đời từ chính lối sống cộng đồng bền chặt. Người Thái, người Mường, người Ê Đê hay nhiều dân tộc khác đều coi bình rượu cần là biểu tượng của sự sum vầy. Vào ngày lễ tết, mừng nhà mới, cưới hỏi hay đón khách quý, chum rượu được khênh ra giữa nhà như một lời mời gọi gắn kết mọi người lại với nhau.
Men lá và bí quyết ủ rượu giữ trọn hương rừng
Điều làm nên cái hồn của rượu cần chính là men lá. Bà con vào rừng hái cả chục loại lá, vỏ cây, rễ thuốc khác nhau, phơi khô rồi giã nhuyễn trộn với bột gạo để làm men. Mỗi gia đình, mỗi bản lại có công thức men riêng được truyền qua nhiều đời.
- Nguyên liệu chính: gạo nếp nương, ngô hoặc sắn đồ chín rồi để nguội.
- Men lá rừng: tạo vị ngọt thanh, thơm dịu và không gây đau đầu như men công nghiệp.
- Ủ trong chum: lót trấu, phủ lá chuối, bịt kín rồi để nơi mát từ vài tuần tới vài tháng.
Cách làm men lá tự nhiên này cũng giống tinh thần dùng nguyên liệu sạch của núi rừng mà bạn thấy trong nhiều gia vị Tây Bắc truyền thống. Càng để lâu, rượu càng đậm đà, ngọt hậu và dậy mùi thơm khó lẫn.
Nghi thức mời và uống rượu cần đúng điệu
Uống rượu cần không phải cứ cầm cần lên là hút. Có cả một trình tự lễ nghĩa mà ai đến vùng cao cũng nên biết để không thất lễ với chủ nhà:
- Mời người cao tuổi trước: già làng hoặc khách quý được trân trọng mời nhấp cần đầu tiên.
- Châm thêm nước: chủ nhà liên tục đổ thêm nước vào chum để rượu luôn đầy, thể hiện lòng hiếu khách.
- Uống theo vòng: mọi người lần lượt hút, vừa uống vừa hát, vừa trò chuyện rôm rả.
Người Tây Bắc quan niệm chén rượu cần là để chia sẻ niềm vui, không ép nhau uống quá chén. Bạn càng vui vẻ hòa nhập, hát múa cùng dân bản thì chủ nhà càng quý. Nét đẹp này khá tương đồng với phong tục ăn uống của người Thái, nơi mọi bữa tiệc đều đề cao sự sẻ chia và tình thân.
Ý nghĩa văn hóa và lưu ý khi thưởng thức
Bình rượu cần với nhiều chiếc cần cùng cắm vào một chum mang ý nghĩa rất đẹp: dù mỗi người một cần riêng nhưng tất cả đều chung một nguồn, tượng trưng cho sự đoàn kết, no ấm và gắn bó của cả cộng đồng. Đây cũng là cách người vùng cao gửi gắm mong ước mùa màng bội thu, bản làng yên vui.
Tuy nhiên, rượu cần tuy êm nhưng vẫn có nồng độ cồn, uống nhiều vẫn say. Bạn nên thưởng thức vừa phải, uống chậm để cảm nhận hương men lá, không nên lái xe sau khi uống. Nếu mua rượu cần làm quà, hãy chọn nơi uy tín để tránh hàng pha men công nghiệp kém chất lượng.
Câu hỏi thường gặp
Uống rượu cần có say nhanh không?
Rượu cần vị ngọt dễ uống nên nhiều người chủ quan, nhưng nồng độ cồn vẫn có thật. Vì uống theo vòng và kéo dài nên cơn say đến từ từ. Bạn cứ nhấp chậm, ăn kèm đồ nhắm và nghỉ giữa chừng là sẽ thưởng thức được lâu mà không quá chếnh choáng.
Người mới đến Tây Bắc nên lưu ý gì khi uống rượu cần?
Hãy chờ chủ nhà mời và nhường người lớn tuổi nhấp cần trước cho phải phép. Khi uống nên giữ thái độ vui vẻ, hòa đồng, hát hò cùng mọi người. Đừng từ chối phũ phàng vì đó là tấm lòng hiếu khách, nhưng cũng đừng ngại nói khéo khi muốn dừng để giữ sức khỏe.
Có thể nói, phong tục uống rượu cần của người Tây Bắc là một mảnh ghép văn hóa đẹp đẽ, nơi men lá rừng hòa cùng tình người để tạo nên những đêm hội khó quên. Nếu bạn muốn mang chút hương vị vùng cao về xuôi cùng các đặc sản nhâm nhi, hãy ghé Tôi đến Tây Bắc để chọn rượu cần và đồ ăn kèm chuẩn vị, giá tham khảo vài trăm nghìn mỗi chum tùy loại, để bữa vui thêm đậm đà bản sắc nhé!
