Mỗi khi gió bấc vừa dịu, mùa đào rừng đào mèo Tây Bắc lại bắt đầu nhuộm hồng những triền núi Mèo Vạc, Hà Giang. Người ta lên rẻo cao không chỉ để ngắm hoa, mà còn để chờ tới hè được cắn miếng đào mèo giòn rụm, chua thanh, lấm tấm lông tơ. Nếu bạn tò mò về loài đào rừng đặc biệt này, bài viết sẽ kể bạn nghe từ mùa hoa cho tới mùa trái.
Đào rừng Tây Bắc khác gì đào nhà dưới xuôi?
Đào rừng, hay còn gọi là đào mèo, mọc tự nhiên trên các sườn núi cao của Hà Giang, Sơn La, Lào Cai. Khác với đào cảnh hay đào ăn trái dưới xuôi được chăm bón kỹ lưỡng, đào rừng sống dựa vào sương gió và đất đá rẻo cao nên thân xù xì, cành phủ rêu mốc, dáng cổ thụ rất riêng. Cây mọc rải rác quanh nương, ven đường mòn, có cây tuổi đời mấy chục năm vẫn bám trụ giữa gió núi mây ngàn. Chính sự khắc nghiệt của khí hậu vùng cao lại tôi luyện nên hương vị đặc trưng cho trái đào nơi đây.
- Hoa: cánh đơn, màu hồng phai nhạt, nở thưa nhưng mộc mạc, có sức sống mãnh liệt.
- Trái: quả nhỏ, vỏ phủ lông tơ, thịt giòn, vị chua nhiều hơn ngọt.
- Mùi: thơm thoảng, ăn kèm chút muối ớt là cuốn không dứt.
Chính cái chất hoang dã ấy khiến đào mèo trở thành một phần ký ức của ai từng lang thang khắp các nẻo Tây Bắc.
Mùa đào rừng đào mèo Tây Bắc rộ vào tháng nào?
Mùa đào rừng đào mèo Tây Bắc chia làm hai chặng rõ rệt. Khoảng cuối tháng 1 đến tháng 3 âm lịch là mùa hoa, khi cả cao nguyên đá Mèo Vạc bừng lên sắc hồng giữa nền đá xám. Đây cũng là dịp trùng với Tết của người Mông trên rẻo cao, nên đi ngắm hoa đào còn được hòa vào không khí lễ hội rộn ràng.
Sang khoảng tháng 5 đến tháng 7 dương lịch là mùa trái. Lúc này đào mèo chín lác đác trên cành, được bà con hái xuống gùi ra chợ phiên bán. Muốn ăn đào mèo đúng vụ, bạn nên canh đầu hè, vì để lâu trái sẽ mềm và mất độ giòn đặc trưng. Hai mùa hoa và trái cách nhau khá xa, nên nếu lên Mèo Vạc đầu xuân thì bạn sẽ gặp mùa hoa, còn muốn thưởng thức trái đào giòn chua thì phải đợi tới giữa hè. Người đi du lịch thường tranh thủ đầu vụ, khi đào còn xanh giòn và thơm nhất, để mua được hàng tươi ngon đúng điệu.
Đào mèo ăn thế nào cho ngon?
Người vùng cao có cách thưởng thức đào mèo rất thú vị. Trái còn xanh giòn thì gọt vỏ, chấm muối ớt hoặc chẩm chéo, vị chua giòn đánh thức vị giác ngay tức thì. Trái chín hơn thì ăn ngọt dịu, thơm mát, ăn vào thấy mát lành cả người giữa cái nắng oi của mùa hè rẻo cao. Với nhiều người con xa quê, chỉ cần cắn một miếng đào mèo là cả tuổi thơ bên nương rẫy lại ùa về.
- Đào mèo dầm đường hoặc ngâm đường làm nước giải khát mùa hè.
- Đào mèo ngâm rượu, để lâu thành thức uống thơm nồng đãi khách.
- Chấm chẩm chéo, ăn vặt cùng các loại gia vị Tây Bắc đặc trưng như mắc khén, hạt dổi.
Mua đào mèo Mèo Vạc ở đâu, giá thế nào?
Đào mèo ngon nhất là mua ngay tại các chợ phiên vùng cao, nơi bà con vừa hái từ vườn nhà mang xuống. Trái nhỏ vừa, vỏ còn nguyên lông tơ, cầm chắc tay thường là đào tươi giòn. Tránh chọn trái quá to bóng vì dễ là đào lai dưới xuôi.
Giá đào mèo dao động khoảng vài chục nghìn một cân tùy mùa và tùy phiên chợ (giá tham khảo). Vào chính vụ, giá thường mềm hơn vì hàng nhiều, còn cuối vụ thì khan và đắt hơn đôi chút. Khi mua, bạn nên cầm thử vài trái, chọn quả chắc tay, vỏ còn lớp lông tơ mịn và mùi thơm thoảng nhẹ. Nếu không lên được tận nơi, bạn có thể tìm mua đào mèo qua các đầu mối đặc sản Tây Bắc uy tín để được hàng tươi, đóng gói cẩn thận và giao tới tận nhà mà vẫn giữ được độ giòn ngon vốn có.
Câu hỏi thường gặp
Đào rừng và đào mèo có phải là một không?
Đúng vậy, đây là hai cách gọi cùng một loại đào mọc tự nhiên trên núi cao Tây Bắc. "Đào mèo" là tên dân gian vì cây gắn với đời sống của bà con người Mông, còn "đào rừng" nhấn vào nguồn gốc hoang dã của nó.
Đi ngắm hoa đào rừng Mèo Vạc đẹp nhất khi nào?
Đẹp nhất là dịp cận Tết Nguyên đán đến đầu xuân, khoảng tháng 1 đến tháng 3 âm lịch. Lúc này hoa nở rộ trên nền cao nguyên đá, kết hợp ngắm hoa với ghé chợ phiên là trọn vẹn nhất.
Đào mèo để được bao lâu?
Đào mèo tươi nên ăn trong vài ngày để giữ độ giòn. Nếu muốn để lâu, bạn có thể ngâm đường hoặc ngâm rượu, vừa bảo quản được lâu vừa có thêm món thức uống lạ miệng.
Mùa đào rừng đào mèo Tây Bắc luôn có sức hút riêng, từ sắc hồng rẻo cao đầu xuân đến trái đào giòn chua giữa hè. Nếu bạn muốn mang chút hương vị núi rừng về nhà, hãy để Tôi đến Tây Bắc đồng hành cùng bạn trên hành trình tìm về những đặc sản mộc mạc mà khó quên này.
