Cuối tháng Tám, khi sương bắt đầu xuống dày trên cao nguyên trắng, những vườn hồng ở Bắc Hà chuyển màu. Lá rụng dần, để lộ ra từng chùm quả căng tròn màu vàng cam treo lủng lẳng trên cành khẳng khiu — hình ảnh mà bất cứ ai lên Lào Cai mùa thu cũng muốn dừng xe chụp một tấm. Và rồi thế nào cũng mua vài cân hồng giòn Bắc Hà mang về.
Khác với hồng chín mềm phải chờ đến khi quả nẫu mới ăn được, hồng giòn ăn ngay lúc quả còn cứng. Cắn một miếng nghe rôm rốp, thịt quả trắng ngà, ngọt thanh chứ không gắt, ăn hết quả này lại muốn quả nữa. Chính cái giòn ấy làm nên tên tuổi của vùng đất này trong bản đồ trái cây mùa thu miền Bắc.
Vì sao hồng ở Bắc Hà lại giòn và ngọt
Bắc Hà nằm ở độ cao trên dưới một nghìn mét so với mực nước biển, khí hậu mát quanh năm, chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm lớn. Với cây ăn quả ôn đới, đây là điều kiện lý tưởng: ban ngày cây quang hợp tích lũy đường, ban đêm lạnh nên tiêu hao ít, đường đọng lại trong quả. Đó là lý do trái cây vùng cao thường ngọt đậm hơn cùng giống trồng ở nơi khác.
Thổ nhưỡng ở đây cũng hợp với cây hồng: đất đồi tơi xốp, thoát nước tốt, ít úng. Cây hồng Bắc Hà phần nhiều là cây lâu năm, gốc to, được trồng quanh nhà, ven đường, xen trong vườn mận. Người dân chăm theo lối tự nhiên, ít can thiệp, mỗi năm chỉ tỉa cành và bón phân chuồng, nên quả tuy không đều tăm tắp nhưng vị thì rất thật.
Mùa hồng giòn kéo dài bao lâu
Hồng giòn Bắc Hà thường bắt đầu cho thu hoạch từ khoảng tháng Tám và kéo dài đến hết tháng Mười, tùy thời tiết từng năm. Đầu mùa quả còn hơi chát nhẹ và chưa thật ngọt. Chính vụ, khoảng tháng Chín, là lúc quả ngon nhất: vỏ chuyển vàng cam đều, thịt chắc, ngọt thanh và giòn nhất. Cuối mùa quả bắt đầu mềm dần, hợp với người thích ăn hồng chín hơn là hồng giòn.
Đi chợ phiên Bắc Hà vào Chủ nhật mùa thu, bạn sẽ thấy hồng được bày trong những chiếc lù cở, bên cạnh mận hậu cuối vụ, lê, đào. Người bán phần lớn là bà con người Mông, người Tày hái từ vườn nhà, quả không quá đẹp mã nhưng ăn rất được. Cảnh mua bán chậm rãi, giá cả cũng dễ chịu, mua nhiều thường được nếm thử vài quả.
Vì sao hồng phải ngâm mới hết chát
Nhiều người mua hồng về ăn thấy chát thì tưởng bị lừa, thật ra hồng giòn tươi hái xuống bao giờ cũng còn vị chát do chất tanin trong quả. Muốn ăn được, người ta phải khử chát, dân gian gọi là ngâm hồng.
Cách truyền thống là ngâm quả trong nước sạch, thay nước mỗi ngày, để khoảng hai đến ba ngày cho hết chát mà quả vẫn giòn. Có nơi ngâm nước vôi trong loãng, có nơi ủ kín cùng lá cây hoặc trong thùng đậy kín. Cách nào cũng cần đúng thời gian: ngâm thiếu thì còn chát, ngâm quá lâu thì quả mềm, mất độ giòn và dễ úng.
Vì vậy, khi mua hồng bạn nên hỏi rõ người bán quả đã ngâm chưa. Hồng đã ngâm rồi thì ăn được ngay nhưng không để được lâu; hồng chưa ngâm giữ được lâu hơn nhưng bạn phải tự xử lý ở nhà.
Chọn hồng giòn ngon bằng mắt và tay
Hồng ngon không nhất thiết phải bóng bẩy. Vài dấu hiệu đơn giản giúp bạn chọn được quả vừa ý:
- Màu vỏ: vàng cam đều, có thể hơi lấm tấm nâu do nắng gió, đó là chuyện bình thường của quả vườn.
- Độ cứng: bóp nhẹ thấy chắc tay, không mềm nhũn chỗ nào; chỗ mềm cục bộ thường là quả đã dập bên trong.
- Cuống và tai hồng: còn tươi, bám chắc vào quả, không khô đen hay rời ra.
- Vết nứt: tránh quả có vết nứt hay rỉ nước, vì rất nhanh hỏng và dễ lây sang quả khác.
Về kích cỡ, quả vừa phải thường ngọt và giòn hơn quả quá to. Nếu mua số lượng lớn để làm quà, bạn nên chọn quả còn hơi cứng để đi đường xa đỡ dập, về nhà mới xử lý tiếp.
Ăn hồng giòn thế nào cho ngon
Cách phổ biến nhất là gọt vỏ, bổ múi cau, ăn tươi. Nhiều người thích để hồng vào ngăn mát vài tiếng trước khi ăn, quả lạnh giòn hơn và ngọt hơn. Ăn kèm với một chút muối ớt kiểu miền núi cũng là trải nghiệm thú vị, vị mặn cay làm bật vị ngọt của quả.
Ngoài ăn tươi, hồng giòn còn được cắt lát trộn salad, làm sinh tố, hoặc dùng làm hồng treo gió — kiểu sấy chậm bằng gió trời trong nhiều tuần, quả co lại, ngọt đậm như mứt tự nhiên mà không cần thêm đường. Hồng treo gió Bắc Hà những năm gần đây được nhiều người xuôi tìm mua vào dịp cuối năm.
Bảo quản và vài lưu ý khi ăn
Hồng giòn đã ngâm khử chát nên ăn trong vài ngày, để ngăn mát tủ lạnh và xếp thưa tay, tránh chồng đè lên nhau. Không nên bọc kín túi nilon vì hơi nước đọng sẽ làm quả nhanh úng. Nếu thấy một quả bắt đầu mềm nhũn, hãy nhặt riêng ra ngay để không lây sang cả rổ.
Một lưu ý sức khỏe nhỏ mà dân gian hay nhắc: không nên ăn hồng khi bụng đói, cũng không nên ăn quá nhiều trong một lần, đặc biệt với người có dạ dày yếu, vì tanin trong quả có thể gây khó chịu. Tốt nhất là ăn sau bữa cơm một lúc, mỗi lần một đến hai quả. Người có bệnh lý dạ dày hoặc tiểu đường nên hỏi ý kiến bác sĩ về lượng phù hợp.
Câu hỏi thường gặp về hồng giòn Bắc Hà
Hồng giòn Bắc Hà vào mùa tháng mấy? Thường từ khoảng tháng Tám đến tháng Mười, ngon nhất vào chính vụ tháng Chín khi quả đã đủ ngọt mà vẫn giữ được độ giòn.
Mua hồng về ăn còn chát thì làm sao? Đó là quả chưa được khử chát. Bạn ngâm ngập quả trong nước sạch, thay nước mỗi ngày, sau hai đến ba ngày thử một quả; nếu hết chát thì vớt ra để ráo và cho vào ngăn mát.
Hồng giòn khác hồng chín mềm ở điểm nào? Hồng giòn ăn khi quả còn cứng, thịt chắc và giòn, vị ngọt thanh. Hồng chín mềm phải để quả nẫu, thịt sánh như mứt, ngọt đậm hơn nhưng không còn độ giòn.
Ăn hồng có bị nóng trong không? Hồng vốn tính mát, ăn vừa phải thường không gây nóng. Vấn đề hay gặp là ăn quá nhiều lúc đói gây tức bụng, nên chia nhỏ lượng ăn trong ngày là hợp lý nhất.
Lời kết
Mùa hồng Bắc Hà ngắn, chỉ vài tháng mỗi năm, nên với nhiều người đó là thứ để chờ đợi. Quả hồng vàng cam ấy mang theo cả cái se lạnh của cao nguyên, cái nắng hanh của tháng Chín và công chăm bón cả năm của bà con vùng cao. Ăn một miếng giòn ngọt, bạn sẽ hiểu vì sao người ta cứ nhắc mãi về trái cây Lào Cai. Khi mùa về, Tôi đến Tây Bắc sẽ giúp bạn chọn những mẻ hồng hái đúng độ, để hương vị cao nguyên đến tận nhà mà vẫn còn nguyên độ giòn.
