Vùng săn mây nổi tiếng của người Hà Nhì khiến nhiều người tò mò đặc sản Y Tý Lào Cai có gì đặc biệt. Nằm trên độ cao hơn 2.000 mét, Y Tý cho ra những sản vật rất riêng: gạo nương đỏ, thịt trâu gác bếp khói bản, rượu thóc Hà Nhì và măng rừng tươi rói.
Y Tý ít người biết hơn Sapa nhưng lại giữ trọn nét hoang sơ. Đồ ăn ở đây mộc mạc, đậm chất bản địa và gần như không pha tạp. Mình ghi lại những món đáng mua nhất để bạn mang về sau chuyến săn mây.
Đặc sản Y Tý Lào Cai - gạo nương và nông sản vùng cao
Nói tới đặc sản Y Tý Lào Cai, người dân tự hào nhất là gạo nương trồng trên ruộng bậc thang. Lúa một vụ, cấy trên đất dốc nên hạt gạo chắc, cơm dẻo thơm tự nhiên. Nông sản Y Tý đáng mua gồm:
- Gạo nương đỏ, gạo séng cù dẻo thơm.
- Khoai sọ nương bở, ngọt bùi.
- Đậu, ngô nếp trồng trên rẫy cao.
- Rau cải mèo, su su rừng xanh mướt.
Gạo nương Y Tý hợp làm quà vì gọn, để lâu và mang đậm vị núi. Nên chọn loại đóng túi kín, hỏi rõ vụ mới để cơm thơm dẻo nhất.
Thịt gác bếp và đồ khô của người Hà Nhì
Khí hậu lạnh quanh năm, người Hà Nhì giữ thịt bằng cách treo gác bếp hong khói. Thịt trâu, thịt lợn gác bếp Y Tý đậm vị khói bản, thớ chắc và để được rất lâu. Bên cạnh đó còn có:
- Lạp xưởng hun khói thơm mùi mắc khén.
- Cá suối khô, măng rừng phơi nắng.
- Nấm hương rừng, mộc nhĩ tự nhiên.
Đồ gác bếp ở đây làm theo cách truyền thống nên rất được lòng khách phương xa. Bạn có thể tìm hiểu thêm về thịt trâu gác bếp để chọn loại chuẩn vị khói mang về.
Rượu thóc, mật ong và đặc sản theo mùa
Rượu thóc Hà Nhì là thứ quà đặc biệt của Y Tý, nấu thủ công từ thóc nương và men lá rừng, vị êm, thơm. Ngoài ra vùng cao này còn có:
- Mật ong rừng sánh đặc, thơm mùi hoa.
- Thảo quả, hạt dổi, mắc khén làm gia vị.
- Quả sơn tra (táo mèo) vào mùa thu.
Mỗi mùa Y Tý lại có sản vật riêng, mùa nào thức nấy. Nếu mê gia vị núi rừng, bạn tham khảo thêm gia vị Tây Bắc để chọn đúng món dùng dần.
Vào mùa lễ hội, người Hà Nhì ở Y Tý còn làm bánh giầy, xôi nếp nương nhuộm màu từ lá rừng và các món thịt hun khói treo kín gác bếp. Khói bếp quanh năm không tắt chính là cách bà con vừa sưởi ấm vừa bảo quản thực phẩm qua những ngày mây mù lạnh giá. Chính nếp sống ấy tạo nên hương vị gác bếp rất đặc trưng mà chỉ vùng cao quanh năm sương phủ mới có.
Mua đặc sản Y Tý ở đâu?
Y Tý có chợ phiên họp theo ngày, là nơi tốt nhất để mua nông sản, thịt gác bếp và rượu thóc do chính bà con Hà Nhì làm ra. Hàng ở đây tươi, thật và giá rất phải chăng. Y Tý thuộc huyện Bát Xát nên bạn có thể kết hợp khám phá đặc sản Bát Xát Lào Cai trong cùng hành trình.
Đường lên Y Tý còn khó đi, nên nếu mua đồ tươi bạn cần tính thời gian vận chuyển. Đồ khô, gạo, rượu thì mua thoải mái vì để lâu không lo hỏng.
Trải nghiệm Y Tý qua góc nhìn ẩm thực
Điều khiến Y Tý đặc biệt là bạn được ăn đặc sản ngay giữa khung cảnh sinh ra nó. Buổi sáng săn mây trên đỉnh núi, trưa về quây quần bên mâm cơm có thịt gác bếp, măng rừng và bát canh rau cải mèo nóng hổi, cảm giác ấy khó nơi nào có được. Người Hà Nhì hiếu khách, nếu may mắn được mời vào nhà, bạn sẽ hiểu vì sao món ăn nơi đây giản dị mà thấm.
Khi mua đặc sản, đừng ngại hỏi bà con cách chế biến, vì mỗi món lại có bí quyết riêng để dậy vị. Mua gạo nương về nấu, mua rượu thóc về nhâm nhi, mua gói gia vị về ướp đồ nướng, mỗi lần dùng là một lần nhớ lại chuyến đi giữa biển mây. Đó mới là giá trị thật của việc mang đặc sản vùng cao về nhà.
Câu hỏi thường gặp
Đi Y Tý nên mua đặc sản gì làm quà?
Gạo nương, thịt gác bếp, rượu thóc Hà Nhì và mật ong rừng là những món đáng mua nhất. Chúng vừa đặc trưng vừa để lâu, rất hợp làm quà cho người thân ở xa.
Y Tý mùa nào đẹp và nhiều đặc sản?
Mùa lúa chín tháng 9 và mùa săn mây từ cuối thu đến đầu xuân là đẹp nhất. Đi vào mùa lúa, bạn vừa ngắm ruộng bậc thang vàng vừa mua được gạo nương vụ mới.
Rượu thóc Hà Nhì có dễ mang về không?
Có, rượu thóc đóng chai kín rất dễ mang về và để được lâu. Bạn chỉ cần bọc kỹ tránh va đập khi di chuyển trên đường đèo dốc là yên tâm.
Y Tý hoang sơ giữ trọn vị núi rừng trong từng hạt gạo, miếng thịt gác bếp và chén rượu thóc. Nếu muốn tìm đặc sản vùng cao chuẩn vị mà chưa kịp lên tận nơi, bạn ghé Tôi đến Tây Bắc để chọn quà tươi mới (giá tham khảo tùy loại). Chúc bạn có chuyến săn mây thật đáng nhớ!
