Đến với cao nguyên ruộng bậc thang giáp Mù Cang Chải, nhiều người bất ngờ vì đặc sản Than Uyên Lai Châu phong phú hơn tưởng tượng. Nổi danh nhất là gạo Séng Cù dẻo thơm và cá bống suối kho tiêu, hai thứ quà quê mộc mạc mà ai ghé qua cũng muốn xách vài cân về làm quà.
Than Uyên là vùng lòng chảo trù phú của Lai Châu, nơi cánh đồng Mường Than rộng bậc nhất Tây Bắc. Đất tốt, nước suối trong nên nông sản ở đây ngon có tiếng. Mình đi một vòng chợ phiên và ghi lại những món đáng mua nhất cho bạn.
Gạo Séng Cù - linh hồn đặc sản Than Uyên Lai Châu
Nhắc tới đặc sản Than Uyên Lai Châu thì không thể bỏ qua gạo Séng Cù. Đây là giống lúa được trồng trên cánh đồng Mường Than, hạt to, khi nấu lên cơm dẻo, thơm và ngọt hậu. Gạo Séng Cù Than Uyên nổi tiếng vì:
- Hạt gạo trắng ngà, mẩy đều, ít gãy vụn.
- Cơm dẻo nhưng không nát, để nguội vẫn mềm.
- Mùi thơm tự nhiên, ăn không cũng thấy ngon.
- Hàm lượng dinh dưỡng cao, được dân sành chọn làm quà biếu.
Mỗi vụ gạo Séng Cù chỉ thu hoạch có hạn nên nhiều khi cháy hàng. Nếu mua làm quà, bạn nên chọn loại đóng túi hút chân không để giữ thơm lâu, giá tham khảo dao động tùy thời điểm và độ mới của vụ.
Cá bống suối - món ngon dân dã
Suối ở Than Uyên nước trong, cá bống nhỏ con nhưng thịt chắc và ngọt. Người dân thường kho cá bống với tiêu rừng, mắc khén hoặc rim mặn ngọt, ăn với cơm Séng Cù thì hết sảy. Cá bống suối có đặc điểm:
- Con nhỏ, xương mềm, kho kỹ ăn được cả con.
- Thịt ngọt tự nhiên, không tanh nếu sơ chế đúng.
- Kho càng lâu càng thấm, để được nhiều ngày.
Cá bống suối kho là món hao cơm bậc nhất. Nếu mua làm quà, bạn nên lấy loại đã kho sẵn đóng hộp, vừa tiện vừa giữ được vị đậm đà đặc trưng.
Người Thái Than Uyên có bí quyết kho cá bống rất riêng: ướp cá với chút gừng, sả và mắc khén rồi kho nhỏ lửa cho tới khi cạn nước, lúc đó cá săn lại, dậy mùi thơm và thấm đều gia vị. Nhiều nhà còn rim cá với mật mía để có vị ngọt thanh, ăn cùng cơm nóng thì cả nhà tranh nhau gắp. Đây là món tuy bình dân nhưng gói trọn cái khéo của người bản địa.
Những đặc sản khác nên thử ở Than Uyên
Ngoài gạo và cá bống, Than Uyên còn nhiều thứ ngon. Mật ong rừng vùng cao sánh đặc, thơm mùi hoa rừng. Măng khô, nấm hương rừng cũng là quà quê dễ vận chuyển. Đặc biệt, các món gác bếp của người Thái nơi đây rất được ưa chuộng, bạn có thể tham khảo thêm thịt trâu gác bếp chuẩn vị khói để mua kèm.
Vào mùa, người dân còn bán xôi nếp nương, cốm và các loại rau rừng theo phiên chợ. Mỗi thứ một chút làm nên bức tranh ẩm thực rất riêng của vùng lòng chảo này.
Một thứ ít người để ý nhưng rất ngon là rượu men lá của bà con vùng cao Than Uyên, nấu thủ công từ thóc nương và men lá rừng, vị êm và thơm dịu. Vào dịp lễ tết, người dân còn làm bánh chưng đen, xôi nếp nương ngũ sắc rực rỡ. Những món này tuy khó mang đi xa nhưng nếu được thưởng thức tại chỗ thì bạn sẽ hiểu vì sao ẩm thực Than Uyên lại níu chân khách đến vậy.
Mua đặc sản Than Uyên ở đâu?
Cách dễ nhất là ghé chợ phiên Than Uyên hoặc các điểm bán nông sản dọc quốc lộ 32. Ở đây gạo Séng Cù, cá bống, mật ong đều là hàng bà con tự làm nên tươi và thật. Nếu bạn không tiện lên tận nơi, có thể đặt qua các địa chỉ bán đặc sản Tây Bắc uy tín. Than Uyên gần Tân Uyên nên bạn cũng có thể kết hợp khám phá đặc sản Tân Uyên Lai Châu trong cùng chuyến đi.
Khi mua, nhớ hỏi rõ vụ gạo, hạn dùng của cá kho và cách bảo quản. Hàng quê tuy mộc mạc nhưng chọn đúng chỗ thì chất lượng rất đáng đồng tiền.
Câu hỏi thường gặp
Gạo Séng Cù Than Uyên để được bao lâu?
Nếu bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ẩm, gạo dùng tốt trong khoảng vài tháng. Loại hút chân không giữ thơm lâu hơn. Nên mua lượng vừa đủ ăn để cơm luôn mới và dẻo.
Cá bống suối kho có gửi đi xa được không?
Được, cá bống kho khô đóng hộp kín có thể gửi đi xa vài ngày. Khi nhận nên cất ngăn mát và hâm lại trước khi ăn. Loại kho mặn ngọt để được lâu hơn loại kho nhạt.
Than Uyên mua đặc sản mùa nào đẹp nhất?
Mùa lúa chín khoảng tháng 9-10 là đẹp nhất, vừa ngắm ruộng bậc thang vàng óng vừa mua được gạo Séng Cù vụ mới thơm nhất trong năm.
Than Uyên không ồn ào nhưng giữ trọn vị quê Tây Bắc trong từng hạt gạo, con cá. Nếu muốn tìm gạo Séng Cù, cá bống hay đồ gác bếp chuẩn vùng cao, bạn ghé Tôi đến Tây Bắc để chọn quà tươi mới (giá tham khảo tùy loại). Chúc bạn có chuyến đi và mâm quà thật trọn vẹn!
