Nếu từng đi mua chè vằng, hẳn bạn đã nghe người bán nhắc tới "vằng sẻ" và "vằng trâu". Nhiều người gật gù cho qua mà không thật sự biết hai loại này khác nhau chỗ nào, rồi mua về mới thấy vị không như mong đợi. Đây là hai loại chè vằng phổ biến nhất, và hiểu rõ khác biệt sẽ giúp bạn chọn đúng loại hợp gu.
Vằng sẻ và vằng trâu khác nhau ra sao
Tên gọi tuy dân dã nhưng phản ánh khá đúng đặc điểm cây.
Chè vằng sẻ
Vằng sẻ có lá nhỏ, cây mảnh hơn. Đây là loại được người sành uống đánh giá cao về hương vị. Nước pha từ vằng sẻ thường thơm hơn, vị đắng đặc trưng nhưng có hậu ngọt dịu, uống thanh. Vì lá nhỏ và được ưa chuộng nên vằng sẻ thường có giá nhỉnh hơn.
Nếu bạn uống chè vằng vì thích cái vị riêng của nó, muốn thưởng thức chứ không chỉ uống cho có, vằng sẻ thường là lựa chọn làm hài lòng.
Chè vằng trâu
Vằng trâu lá to hơn, cây khỏe, cho sản lượng nhiều nên giá dễ chịu hơn. Nước pha đậm nhưng vị thường không tinh và thơm bằng vằng sẻ, đôi khi đắng thô hơn. Bù lại, vằng trâu hợp với người cần nấu nước uống số lượng lớn, không quá cầu kỳ về hương vị.
Nói ngắn gọn: vằng sẻ thắng về chất, vằng trâu thắng về lượng và giá.
Có một điểm dễ gây hiểu lầm: nhiều người nghĩ lá to thì đậm đà hơn nên ngon hơn, nhưng với chè vằng lại không hẳn vậy. Độ đậm của nước không đồng nghĩa với hương vị tinh tế. Vằng trâu cho nước đậm màu, đắng mạnh, nhưng phần hương thơm đặc trưng và hậu ngọt lại thường thua vằng sẻ. Đó là lý do dân sành trà uống lâu năm vẫn chuộng lá nhỏ dù giá cao hơn, họ mua cái hương và cái hậu chứ không chỉ mua độ đắng.
Vậy loại nào ngon hơn
Câu trả lời thành thật là còn tùy bạn định nghĩa "ngon" thế nào. Nếu ngon nghĩa là thơm, thanh, vị đắng có hậu và tinh tế, thì vằng sẻ nhỉnh hơn rõ. Nếu ngon nghĩa là đậm đà, uống cho đã, giá mềm để dùng thoải mái hằng ngày, thì vằng trâu lại hợp.
Người quen uống lâu năm phần lớn chuộng vằng sẻ, hoặc pha trộn một ít thân vào lá để cân bằng giữa hương và độ đậm. Người mới có thể thử cả hai với lượng nhỏ rồi tự quyết. Khẩu vị là chuyện cá nhân, không ai chọn thay bạn được.
Vùng trồng cũng làm nên khác biệt
Ngoài giống cây, vùng trồng và cách sơ chế ảnh hưởng nhiều tới chất lượng cuối cùng. Chè vằng thu hái ở vùng núi cao, cây phát triển tự nhiên, sơ chế sạch và phơi sấy đúng cách sẽ cho hương vị tốt hơn hàng làm ẩu, bất kể là sẻ hay trâu.
Vì vậy khi chọn, đừng chỉ nhìn tên loại. Một mẻ vằng sẻ nhưng bảo quản kém, ẩm mốc vẫn thua một mẻ được làm cẩn thận. Hãy kết hợp xem loại với kiểm tra chất lượng thực tế. Bạn có thể tham khảo cách chọn chè vằng ngon để biết cách nhìn, ngửi, nếm cho chuẩn.
Về nơi mua, hãy ưu tiên chỗ nói rõ được đây là vằng sẻ hay vằng trâu, lá hay thân, vùng nào. Nơi bán mập mờ về loại thường cũng mập mờ về chất lượng. Tham khảo thêm bài mua đặc sản Tây Bắc ở đâu uy tín để chọn đầu mối yên tâm.
Một điều luôn cần nhắc: chè vằng là thức uống thảo mộc, không phải là thuốc và không thay thế thuốc chữa bệnh; phụ nữ mang thai, cho con bú và người có bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng. Dù chọn loại nào, hãy uống như một loại trà giải khát với lượng vừa phải.
Câu hỏi thường gặp
Vằng sẻ và vằng trâu, loại nào thơm ngon hơn?
Vằng sẻ thường thơm và thanh hơn, vị đắng có hậu tinh tế nên được người sành uống ưa chuộng. Vằng trâu đậm và giá mềm hơn nhưng vị không tinh bằng. Ngon hay không còn tùy gu mỗi người.
Vì sao vằng sẻ đắt hơn vằng trâu?
Vì vằng sẻ lá nhỏ, thu hái tốn công, hương vị được đánh giá cao và cầu nhiều. Vằng trâu cây khỏe, sản lượng lớn nên giá dễ chịu hơn. Đây là giá tham khảo, thay đổi theo thời điểm và chất lượng.
Người mới nên bắt đầu với loại nào?
Người mới nên mua lượng nhỏ cả hai để so vị, rồi chọn loại hợp mình. Nếu thích uống thanh, thơm thì thiên về vằng sẻ; nếu thích đậm và tiết kiệm để dùng nhiều thì vằng trâu.
Có nên pha trộn vằng sẻ và vằng trâu không?
Nhiều người có thói quen trộn lá với một ít thân để cân bằng hương thơm và độ đậm. Bạn hoàn toàn có thể thử trộn theo tỷ lệ mình thích để tìm ra vị ưng ý nhất.
Loại nào cũng cần lưu ý gì khi dùng?
Dù là vằng sẻ hay vằng trâu, chè vằng đều là thức uống thảo mộc chứ không phải thuốc. Hãy uống lượng vừa phải; phụ nữ mang thai, cho con bú và người có bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
