Chọn được túi chè vằng ngon không cần bí quyết cao siêu, chỉ cần bạn biết dùng ba giác quan đúng chỗ: nhìn, ngửi và nếm. Người bán có thể nói hay đến đâu, nhưng chính lá chè trên tay bạn mới không biết nói dối. Dưới đây là những gì cần để ý khi cầm, ngửi và pha thử một mẻ chè vằng.
Nhìn: hình dáng và màu sắc
Việc đầu tiên là quan sát. Chè vằng khô ngon có lá nhỏ, thân mảnh, khô giòn và tương đối đồng nhất. Nếu là vằng sẻ, lá sẽ nhỏ đều, đó là loại được ưa chuộng.
Màu sắc nên tự nhiên, không quá sẫm cũng không loang lổ bất thường. Hãy để ý những dấu hiệu xấu:
- Lá vụn nát quá nhiều, lẫn nhiều tạp chất hay cọng già.
- Có đốm màu lạ, loang trắng ẩm ướt, đó có thể là mốc chứ không phải đặc điểm tự nhiên.
- Lá to nhỏ lẫn lộn, màu không đồng đều, có thể là hàng trộn nhiều nguồn.
Cầm thử một nắm, chè khô tốt sẽ nhẹ, khô ráo, bẻ gãy giòn tan, không dính tay.
Ngửi: mùi thơm đặc trưng
Đưa lên mũi ngửi là bước quan trọng mà nhiều người bỏ qua. Chè vằng thật có mùi thơm dịu đặc trưng, dễ chịu. Đây là điểm phân biệt với các loại lá khác dễ nhầm, vốn thường nhạt mùi hoặc không mùi.
Nếu ngửi thấy mùi ẩm mốc, mùi hắc lạ hay mùi khói nồng do sấy ẩu, thì nên bỏ qua. Mùi cho bạn biết chè có được bảo quản tốt hay không, chè để lâu ẩm sẽ xuống mùi rõ rệt.
Nếm: vị đắng đặc trưng là quyết định
Đây là phép thử đáng tin cậy nhất. Chè vằng thật, ngon có vị đắng rõ nhưng đắng có hậu, uống xong thấy hậu ngọt dịu trong miệng, không đắng gắt kiểu khó chịu.
Nếu pha thử mà thấy nhạt, không đắng, hoặc vị lạ, rất có thể đó không phải chè vằng chuẩn hoặc đã pha trộn. Vị đắng đặc trưng gần như là "chữ ký" của chè vằng, khó làm giả bằng loại lá khác. Muốn hiểu thêm sự khác biệt giữa các loại, bạn có thể đọc bài chè vằng loại nào ngon.
Cách pha thử nhanh: cho một ít chè, tráng qua nước sôi rồi hãm khoảng năm phút. Quan sát màu nước, ngửi hương bốc lên và nếm một ngụm nhỏ. Chỉ vài phút là bạn đã đánh giá được kha khá.
Một mẹo nhỏ khi nếm: đừng vội kết luận ngay ngụm đầu. Chè vằng ngon để lại hậu vị rõ sau khi nuốt, miệng dịu lại và có chút ngọt nhẹ. Nếu ngụm đầu đắng nhưng nuốt xong thấy khô gắt, không hậu, thì thường là chè kém hoặc pha trộn. Bạn cũng có thể pha loãng hơn một chút để cảm nhận được lớp hương phía sau vị đắng, đây là điểm mà các loại lá nhầm khó có được.
Chọn theo nhu cầu và cách bảo quản
Ngoài chất lượng, hãy chọn loại hợp với cách bạn dùng. Nếu thích vị thanh và thơm, ưu tiên chè vằng lá. Nếu nấu nước uống số lượng lớn, chè vằng thân giá mềm hơn cũng hợp lý. Về nguồn mua, bạn nên chọn nơi minh bạch, tham khảo bài mua đặc sản Tây Bắc ở đâu uy tín để chọn đúng chỗ.
Sau khi mua, bảo quản đúng cũng quan trọng như chọn đúng. Để chè nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng và ẩm. Đóng kín túi hoặc cho vào lọ đậy nắp sau mỗi lần dùng để giữ hương và tránh mốc. Chè để nơi ẩm dù ban đầu ngon đến đâu cũng nhanh hỏng.
Xin nhắc: chè vằng là thức uống thảo mộc, không phải là thuốc và không thay thế thuốc chữa bệnh; phụ nữ mang thai, cho con bú và người có bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng. Hãy chọn chè để uống giải khát với lượng vừa phải.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu quan trọng nhất để nhận biết chè vằng ngon là gì?
Là vị đắng đặc trưng có hậu khi pha thử, kết hợp mùi thơm dịu và lá khô giòn, đồng nhất. Trong đó vị đắng có hậu là dấu hiệu đáng tin cậy nhất, khó làm giả.
Làm sao phân biệt lớp trắng do mốc và màu tự nhiên?
Mốc thường loang lổ, ẩm, kèm mùi hắc khó chịu và làm chè dính tay. Chè khô tốt thì ráo, bẻ giòn, mùi thơm tự nhiên. Nếu nghi ngờ có mốc hoặc mùi lạ, đừng dùng.
Chè vằng lá hay thân thì ngon hơn?
Tùy gu. Chè vằng lá cho nước thơm, vị thanh hơn nên nhiều người thích uống. Chè vằng thân đậm và giá mềm, hợp nấu nước số lượng lớn. Bạn có thể thử cả hai để chọn loại hợp mình.
Bảo quản chè vằng thế nào để giữ được lâu?
Để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng và ẩm; đóng kín túi hoặc cho vào lọ đậy nắp sau mỗi lần dùng. Bảo quản tốt giúp giữ hương và tránh mốc trong nhiều tháng.
Chè vằng uống có cần kiêng kỵ gì không?
Vì là thức uống thảo mộc chứ không phải thuốc, bạn nên uống lượng vừa phải. Phụ nữ mang thai, cho con bú và người đang có bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
