Người lái đò trên lòng hồ sông Đà kể rằng con cá lăng ngon nhất là con bắt được ở khúc nước xoáy sâu, nơi dòng chảy mạnh khiến cá phải vận động nhiều nên thịt săn và ngọt. Một khúc cá lăng nướng riềng mẻ đặt lên mâm giữa mênh mông sông nước, khói bay là là, đủ khiến bữa cơm bên hồ trở thành thứ người ta nhắc mãi khi đã về xuôi.
Cá lăng sông Đà là gì và vì sao quý?
Cá lăng là loài cá da trơn sống ở sông lớn, và cá lăng ở khúc sông Đà chảy qua Hòa Bình, Sơn La, Điện Biên được xem là ngon có tiếng. Dòng sông Đà nước xiết, lòng sâu, nhiều ghềnh đá tạo môi trường sống lý tưởng cho cá lăng phát triển chậm mà chắc thịt.
Vài lý do khiến cá lăng sông Đà được coi là đặc sản quý:
- Thịt chắc và ngọt: nhờ sống trong dòng nước chảy mạnh, thớ thịt săn hơn cá nuôi ao.
- Ít xương dăm: chỉ có xương sống lớn, phần thịt gần như liền khối, rất hợp cho người ngại hóc xương.
- Da và phần sụn giòn: nhiều người mê nhất chính là lớp da trơn béo và phần thịt quanh vây.
- Khan hiếm dần: cá lăng tự nhiên ngày càng ít, nên giá trị và độ quý càng cao.
Cá lăng là một phần rất riêng trong bức tranh ẩm thực miền núi. Nếu bạn muốn nhìn tổng thể hơn, bài văn hóa ẩm thực Tây Bắc cho thấy sản vật sông suối gắn bó thế nào với đời sống nơi đây.
Những món ngon từ cá lăng sông Đà
Lẩu cá lăng
Món phổ biến nhất. Nước dùng chua từ măng và cà chua, thả khúc cá lăng vào nấu, thịt cá ngọt hòa vào nước tạo vị đậm đà. Ăn kèm rau rừng và bún rất hợp cho bữa đông người.
Cá lăng nướng
Khúc cá ướp riềng, mẻ, nghệ, mắc khén rồi nướng than hoa. Lớp da xém giòn, thịt bên trong vẫn mềm ngọt. Đây là cách chế biến tôn vị cá nhất, chấm cùng chẩm chéo càng đưa miệng.
Cá lăng om chuối đậu
Kiểu om đậm đà kiểu miền Bắc, thịt cá thấm nghệ mẻ, ăn với cơm nóng ngày se lạnh thì khó có gì bằng.
Chả cá và cá lăng hấp
Thịt cá lăng lọc xương làm chả cá thơm béo, hoặc hấp gừng hành giữ trọn vị ngọt tự nhiên cho người thích thanh đạm.
Cách chọn cá lăng tươi ngon
Vì cá lăng quý và hay bị nhầm với cá nuôi công nghiệp, biết cách chọn sẽ giúp bạn không mua hớ.
- Cá còn sống hoặc rất tươi: mắt trong, mang đỏ, thân nhớt tự nhiên và bóng.
- Thịt đàn hồi: ấn vào thấy chắc, không nhão, không có mùi bùn nồng.
- Kích cỡ vừa phải: cá quá to đôi khi thịt hơi bở, cỡ trung bình thường chắc thịt hơn.
- Nguồn gốc rõ ràng: hỏi rõ cá đánh bắt vùng nào, tránh cá không rõ xuất xứ.
Cá lăng cũng thường được nhắc đến cùng nhiều sản vật trứ danh khác của vùng, bạn có thể tham khảo thêm trong bài đặc sản Sơn La để biết còn những gì đáng thử khi ghé miền sông Đà.
Thực phẩm không phải là thuốc; cá lăng bổ dưỡng nhưng nên ăn đa dạng và cân bằng, tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần với người có bệnh nền.
Câu hỏi thường gặp
Cá lăng sông Đà có nhiều xương không?
Rất ít xương dăm. Cá lăng chủ yếu có xương sống lớn còn phần thịt gần như liền khối, nên dễ ăn và hợp cho cả trẻ nhỏ lẫn người lớn tuổi ngại hóc xương. Đây cũng là lý do cá lăng được ưa chuộng.
Món nào từ cá lăng ngon nhất?
Tùy khẩu vị, nhưng lẩu cá lăng măng chua và cá lăng nướng riềng mẻ là hai món được yêu thích nhất. Nướng tôn được vị ngọt và lớp da béo, còn lẩu thì hợp bữa quây quần đông người trong ngày lạnh.
Làm sao phân biệt cá lăng sông Đà và cá lăng nuôi?
Cá lăng sông tự nhiên thường thịt săn chắc hơn, ít mỡ, không có mùi bùn nồng như cá nuôi ao. Tuy nhiên bằng mắt thường rất khó phân biệt tuyệt đối, nên tốt nhất là mua ở nơi uy tín, có thông tin nguồn gốc rõ ràng.
Cá lăng sông Đà giá bao nhiêu?
Giá tham khảo thường cao hơn nhiều loại cá nuôi phổ thông vì cá lăng tự nhiên ngày càng khan hiếm và thịt ngon. Mức giá thay đổi theo kích cỡ, độ tươi và thời điểm, nên hỏi kỹ trọng lượng thực và nguồn gốc trước khi mua.
Cá lăng bảo quản thế nào cho tươi?
Ngon nhất là chế biến khi cá còn sống hoặc vừa làm. Nếu chưa dùng ngay, làm sạch rồi bảo quản ngăn mát dùng trong một hai ngày, hoặc chia khúc cấp đông ngăn đá. Rã đông từ từ trong ngăn mát để giữ độ chắc của thịt.
