Mỗi độ thu sang, những gốc sơn tra cổ thụ trên rẻo cao lại trĩu trái vàng, mở ra mùa táo mèo sơn tra Tây Bắc mà người sành quà rừng luôn ngóng đợi. Quả táo mèo nhỏ, chua chát đặc trưng, ngâm lên thành thứ nước uống thanh mát khó quên. Bài này sẽ kể bạn nghe táo mèo chín tháng mấy, hái ở đâu và làm sao để ngâm cho ngon.
Mùa táo mèo sơn tra Tây Bắc rơi vào tháng mấy?
Sơn tra (người vùng cao quen gọi là táo mèo) ra hoa mùa xuân và cho quả chín vào mùa thu. Mùa táo mèo sơn tra Tây Bắc rộ nhất khoảng tháng 9 đến tháng 11, đỉnh điểm thường là tháng 10. Lúc này quả ngả vàng, vỏ ửng hồng phía hứng nắng, rụng đầy gốc cây, dân bản gùi từng bao xuống chợ phiên.
Đầu mùa quả còn xanh và chua gắt, càng về cuối mùa quả càng chín thơm, vị chua dịu hơn và dậy mùi đặc trưng. Người vùng cao thường đợi đến khi táo bắt đầu tự rụng mới thu hái rộ, vì lúc đó quả đã đủ độ già, ngâm lên mới thơm và đậm vị nhất.
Vào đúng vụ, đi qua những bản người Mông, bạn sẽ thấy táo mèo phơi đầy sân, chất thành từng đống vàng ruộm. Đây là một trong những hình ảnh đặc trưng nhất của mùa thu rẻo cao, gắn liền với nếp sống bao đời của bà con nơi đây.
Táo mèo ngon mọc ở đâu?
Táo mèo gắn liền với những vùng núi cao của Yên Bái, Sơn La, Lào Cai. Cây sơn tra cổ thụ mọc trên các sườn núi mát lạnh, được người Mông trồng và hái tự nhiên. Quả mọc ở vùng càng cao, càng nhiều sương thì vị càng đậm và thơm.
Đi đúng mùa táo mèo sơn tra Tây Bắc, bạn sẽ thấy táo mèo bày đầy ở các chợ phiên vùng cao, ngay cạnh những sạp chợ phiên Bắc Hà Lào Cai rực rỡ sắc màu thổ cẩm. Mù Cang Chải (Yên Bái) và Nậm Có là những vùng táo mèo nổi tiếng, nơi có những rừng sơn tra cổ thụ hàng chục năm tuổi.
Sở dĩ táo mèo rừng được chuộng hơn táo trồng là vì cây mọc tự nhiên trên núi cao, hấp thụ sương gió quanh năm nên quả tuy nhỏ mà chắc, vị chua chát đậm và mùi thơm rất riêng. Đó cũng là lý do nhiều người chỉ tìm mua táo mèo rừng chính gốc để ngâm.
Cách chọn táo mèo ngon
- Chọn quả nhỏ vừa, chắc tay, vỏ vàng ửng hồng là quả chín thơm.
- Tránh quả quá to bóng đẹp, thường là táo trồng vùng thấp, vị nhạt.
- Quả có vết ong châm, hơi sần tự nhiên thường là táo rừng, ngâm rất thơm.
Ngâm táo mèo thế nào cho ngon?
Táo mèo hiếm khi ăn tươi vì chua chát, mà thường được chế biến:
- Ngâm đường: rửa sạch, khía quả rồi xếp lớp với đường, sau vài tuần được thứ nước chua ngọt thanh mát, pha uống giải nhiệt rất hợp ngày hè.
- Ngâm rượu: táo mèo khô hoặc tươi ngâm rượu cho ra màu hổ phách, thơm dịu, được nhiều người ưa.
- Phơi khô: để dành ngâm dần quanh năm.
Khi ngâm, bạn nên rửa thật sạch, để ráo rồi mới chế biến để tránh váng mốc. Với cách ngâm đường, tỉ lệ thường dùng là một lớp táo một lớp đường, đậy kín và để nơi thoáng mát; sau khoảng vài tuần là có thể chắt nước pha uống. Nước táo mèo pha với đá vào ngày hè vừa chua ngọt vừa thanh mát, rất dễ uống.
Mỗi độ thu về, táo mèo lại góp mặt trong giỏ giỏ quà đặc sản Tây Bắc bên cạnh mật ong và chè Shan tuyết, làm quà rất được lòng người nhận. Một hũ táo mèo ngâm tự tay làm cũng là món quà thú vị để biếu tặng, vừa lạ vừa đậm chất rẻo cao.
Câu hỏi thường gặp
Táo mèo và sơn tra có phải là một?
Đúng vậy. Sơn tra là tên gọi phổ biến, còn táo mèo là cách gọi quen thuộc của người vùng cao cho cùng một loại quả này.
Mua táo mèo tươi rồi để được bao lâu?
Táo mèo tươi nên dùng trong vài ngày, hoặc đem ngâm đường, ngâm rượu, phơi khô để bảo quản lâu dài qua hết mùa. Vì quả khá cứng nên táo mèo tươi cũng bền hơn nhiều loại trái cây khác, để nơi thoáng mát được khá lâu trước khi chế biến.
Táo mèo đầu mùa hay cuối mùa ngon hơn?
Đầu mùa quả còn xanh, chua chát gắt; cuối mùa quả chín già, thơm và đậm vị hơn nên ngâm lên ngon hơn. Nếu muốn ngâm đường hoặc ngâm rượu, bạn nên chọn táo cuối vụ.
Khi mùa táo mèo sơn tra Tây Bắc về, nếu bạn muốn có táo mèo rừng chính gốc để ngâm, cứ nhắn cho Tôi đến Tây Bắc. Đội mình gom táo từ các gốc sơn tra cổ thụ trên rẻo cao, có cả táo tươi đầu mùa và táo khô để dành (giá tham khảo theo từng đợt hái).
