Chuyến đi Tây Bắc thường kết thúc ở một phiên chợ nào đó. Bạn đứng trước sạp thịt trâu gác bếp, hũ măng ớt đỏ au, túi chè shan tuyết còn thơm mùi sao lửa, và trong đầu chỉ có một câu hỏi: mang về kiểu gì cho gọn. Chuyện đặc sản mang lên máy bay nghe thì đơn giản, nhưng nhiều người từng phải bỏ lại cả hũ mắc khén ngâm ngay quầy soi chiếu, hoặc mở vali ra ở nhà thì quần áo ám mùi mắm.
Sau vài lần rút kinh nghiệm, tôi nhận ra chuyện này chỉ cần chuẩn bị trước một chút. Chọn đúng món, gói đúng cách, phân biệt rõ cái nào xách tay được và cái nào phải ký gửi, thế là chuyến bay về xuôi nhẹ nhàng.
Nguyên tắc chung cần nhớ trước khi mua
Hàng không phân biệt rất rõ hai loại hành lý. Hành lý xách tay bị giới hạn chặt về chất lỏng, thường mỗi chai lọ không quá một trăm mililit và tổng cộng phải nằm gọn trong một túi trong suốt nhỏ. Hành lý ký gửi thoáng hơn nhiều về chất lỏng, nhưng lại phải chịu va đập, nghiêng lật và chênh áp suất trong khoang hàng.
Từ hai đặc điểm đó suy ra nguyên tắc đơn giản: món khô, nhẹ, không mùi nồng thì xách tay; món ướt, nặng, dễ vỡ thì ký gửi và phải gói thật kỹ. Riêng đồ có cồn và một số nông sản tươi thì cần xem thêm quy định riêng của hãng và của chuyến bay, nhất là nếu bạn bay quốc tế nối chuyến.
Một điểm nữa hay bị quên: cân nặng. Đặc sản Tây Bắc nhiều món nặng bất ngờ. Một hũ măng ngâm cỡ vừa đã ngót cân rưỡi, chưa kể thủy tinh. Mua vui tay ở chợ, ra sân bay mới phát hiện quá cân thì tiền phụ trội có khi hơn tiền hàng.
Món nào dễ mang, món nào nên cân nhắc
Nhóm dễ mang nhất là đồ khô đóng gói hút chân không: thịt trâu gác bếp, lạp xưởng hun khói, măng khô, miến dong, chè shan tuyết, các loại hạt, hoa hồi, thảo quả. Những món này nhẹ, không rò rỉ, để xách tay hay ký gửi đều ổn, miễn là bao bì kín.
Nhóm cần cẩn thận gồm mật ong, măng ớt ngâm, chẩm chéo pha sẵn, thịt chua, rượu ngô. Đây đều là chất lỏng hoặc dạng sệt, gần như chắc chắn phải ký gửi. Riêng rượu thì tùy hãng và tùy nồng độ, tốt nhất hỏi trước khi mua nhiều.
Nhóm nên cân nhắc kỹ là rau củ quả tươi và đồ tự làm không có nhãn: mận, đào, măng tươi, thịt tươi, nấm rừng chưa sấy. Ngoài chuyện dễ dập, chảy nước, chúng còn nhanh hỏng nếu chuyến bay bị hoãn. Với chuyến ra nước ngoài, nhiều nước cấm nhập nông sản tươi, mang theo là bị giữ lại ở cửa khẩu.
Gói đồ ướt sao cho không rò
Đây là phần quan trọng nhất và cũng là chỗ nhiều người làm qua loa. Cách gói tôi thấy hiệu quả nhất gồm mấy lớp:
- Bọc kín miệng hũ hoặc chai bằng màng bọc thực phẩm rồi mới vặn nắp lại, thêm một vòng băng dính quanh nắp.
- Cho cả hũ vào túi zip, ép hết không khí, buộc kín. Nếu có thì lồng thêm một túi zip nữa.
- Quấn quanh bằng quần áo dày hoặc khăn, đặt vào giữa vali, không sát thành và không sát đáy.
- Chèn kín các khoảng trống để hũ không xê dịch trong lúc vali bị quăng quật.
Với chai thủy tinh, nếu mua ở chợ mà không có hộp, bạn có thể xin thêm vài lớp giấy báo cũ. Ở nhiều phiên chợ vùng cao, các cô bán hàng rất nhiệt tình bọc giúp nếu bạn nói là mang lên máy bay. Cẩn thận hơn nữa thì đổi sang chai nhựa dày thay vì thủy tinh, vừa nhẹ vừa không vỡ.
Đồ khô: nhẹ nhưng đừng chủ quan chuyện mùi
Thịt trâu gác bếp thơm nhưng mùi khói rất bám. Để trần trong vali, mấy hôm sau quần áo vẫn còn vương mùi. Cách xử lý đơn giản là giữ nguyên túi hút chân không của người bán, rồi cho vào một túi zip nữa. Nếu mua theo cân, không có máy hút, hãy nhờ gói bằng giấy nến rồi bọc kín túi.
Chè shan tuyết thì ngược lại, dễ bị ám mùi từ món khác. Chè nên để riêng, tốt nhất trong hộp kín, đừng nằm cạnh mắc khén hay thịt hun khói. Bao nhiêu công lên tận Suối Giàng mua chè ngon mà về pha ra thấy mùi thịt thì tiếc lắm.
Các loại gia vị bột như mắc khén xay, hạt dổi giã sẵn nên đựng trong hộp nhỏ có nắp vặn, không dùng túi giấy. Áp suất trong khoang hàng thay đổi có thể làm túi giấy bung, bột bay tung tóe.
Kinh nghiệm thực tế khi qua sân bay
Các sân bay ở vùng như Điện Biên hay Thọ Xuân đều nhỏ, thủ tục nhanh, nhưng nhân viên vẫn kiểm tra kỹ hành lý xách tay. Nếu bạn mang nhiều túi đồ khô, hãy xếp chúng gọn thành một chỗ trong balo để lúc cần lấy ra cho nhân viên xem thì không phải lục tung cả túi.
Đừng để hũ chất lỏng trong balo xách tay với suy nghĩ "nhỏ thôi chắc không sao". Quy định về chất lỏng khá cứng và nhân viên soi chiếu sẽ yêu cầu bỏ lại. Nếu lỡ mua rồi mà không kịp ký gửi, một số sân bay có dịch vụ đóng gói và gửi hành lý bổ sung tại quầy, nhưng nên đến sớm để còn kịp.
Với chuyến bay có nối chặng, nhớ rằng đồ mua ở khu vực miễn thuế cũng có thể bị kiểm tra lại ở điểm nối. Cứ giữ nguyên túi niêm phong và hóa đơn thì đỡ rắc rối.
Mua ở đâu để vừa ngon vừa tiện mang
Nếu đã định mua đặc sản mang lên máy bay, nơi mua cũng quan trọng không kém món mua. Chợ phiên vùng cao là nơi có hàng tươi mới và giá dễ chịu, nhưng bao bì thường sơ sài. Nếu định mua ở chợ, hãy chủ động mang sẵn vài túi zip cỡ lớn và một cuộn màng bọc trong hành lý. Nghe thì hơi cầu kỳ, nhưng nó cứu bạn khỏi cảnh mở vali ra thấy nước măng ngâm loang khắp nơi.
Cách khác nhẹ nhàng hơn là chỉ mua ở chợ những món để thưởng thức tại chỗ hoặc món khô gọn nhẹ, còn phần quà biếu thì đặt từ cửa hàng có đóng gói tử tế. Nhiều nhà cung cấp giờ đóng hút chân không, dán nhãn, có hộp quà sẵn, cầm lên máy bay rất gọn mà biếu ai cũng đẹp.
Câu hỏi thường gặp về đặc sản mang lên máy bay
Thịt trâu gác bếp có được xách tay không? Đây là đồ khô đã qua chế biến nên thường mang xách tay được với chuyến bay nội địa, miễn đóng gói kín. Với chuyến quốc tế, nhiều nước hạn chế nhập sản phẩm từ thịt, bạn nên kiểm tra quy định nơi đến trước khi mua.
Mật ong rừng mang lên máy bay thế nào? Mật ong là chất lỏng đặc nên phải ký gửi nếu dung tích lớn. Nhớ bọc màng bọc dưới nắp, cho vào hai lớp túi zip và chèn quần áo xung quanh vì mật rất khó giặt sạch nếu chảy ra.
Có mang được rượu ngô, rượu táo mèo không? Đồ uống có cồn phải ký gửi và bị giới hạn theo nồng độ cũng như dung tích, quy định mỗi hãng có thể khác nhau. Tốt nhất hỏi hãng trước, và nếu chỉ mua làm quà thì chọn chai nhỏ.
Mận, đào tươi có mang được không? Với chuyến nội địa thì được, nhưng quả rất dễ dập nên cần hộp cứng và lót giấy. Nếu bay quốc tế thì gần như chắc chắn không nên mang, vì nhiều nước cấm nhập trái cây tươi.
Lời kết
Mang đặc sản Tây Bắc về xuôi bằng máy bay không khó, chỉ cần nghĩ trước một bước: món nào khô thì xách tay, món nào ướt thì ký gửi và gói ba lớp, và đừng để cân nặng vượt quá tiêu chuẩn. Làm được vậy thì hương vị vùng cao sẽ về đến bếp nhà bạn nguyên vẹn, không lẫn mùi, không rò rỉ. Nếu ngại chuyện đóng gói, bạn hoàn toàn có thể để Tôi đến Tây Bắc lo phần này, còn bạn chỉ việc tận hưởng chuyến đi.
