Mỗi khi gió heo may về, người Tây Bắc lại bắt đầu một mùa rất đặc biệt - mùa giã cốm. Nhiều người hỏi mùa cốm xanh Tây Bắc làm khi nào để được nếm hạt cốm dẻo thơm đúng vụ. Câu trả lời là vào mùa thu, thường từ tháng 9 đến hết tháng 10, khi những bông lúa nếp non vừa vào sữa, hạt còn ngậm sữa căng tròn. Đó là lúc cả bản rộn ràng tiếng chày giã cốm bên bếp lửa.
Cốm Tây Bắc, đặc biệt là cốm Tú Lệ, từ lâu đã nổi tiếng thơm dẻo nhờ giống nếp nương trồng trên đất núi mát lành.
Mùa cốm xanh Tây Bắc làm khi nào và làm ra sao?
Cốm chỉ ngon khi làm đúng thời điểm lúa nếp non. Nếu lúa quá non thì cốm nhão, quá già thì cốm cứng và mất hương. Vì thế người làm cốm phải canh đúng độ "uốn câu", khi hạt lúa vừa chắc tới. Quy trình làm cốm khá kỳ công:
- Gặt lúa non: chọn những bông nếp vừa vào sữa, gặt vào sáng sớm khi còn sương.
- Rang lúa: rang trên chảo gang lửa vừa, đảo đều tay để hạt chín mà không cháy.
- Giã cốm: giã trong cối, giã rồi sàng nhiều lần để tách vỏ trấu, cho ra hạt cốm dẹt, xanh mướt.
Cả quá trình đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn, nên cốm ngon thực sự là kết tinh của công sức người vùng cao. Mùi cốm mới giã thơm ngọt mùi sữa lúa, ăn một lần là nhớ mãi.
Cách thưởng thức cốm Tây Bắc đúng điệu
Cốm xanh có thể ăn ngay khi vừa giã, nhón từng nhúm nhỏ nhai chậm để cảm nhận vị dẻo ngọt thanh tao. Người Tây Bắc và cả người miền xuôi còn biến tấu cốm thành nhiều món hấp dẫn:
- Cốm chấm chuối chín: vị ngọt của chuối quyện cùng cốm dẻo rất hợp.
- Xôi cốm, chè cốm: món tráng miệng thanh nhã của mùa thu.
- Bánh cốm, chả cốm: những món quà quê được nhiều người ưa thích.
Cốm gắn liền với mùa gặt, nên nếu bạn lên vùng cao đúng dịp này, rất có thể bạn sẽ vừa kịp ngắm mùa lúa chín Mù Cang Chải vừa được nếm cốm mới ngay tại bản.
Vì sao cốm Tú Lệ lại nức tiếng?
Trong vô số vùng làm cốm, cốm Tú Lệ ở Yên Bái nổi danh hơn cả. Bí quyết nằm ở giống nếp Tan Tú Lệ trồng trên thung lũng nằm giữa ba ngọn núi Khau Phạ, Khau Thán và Khau Song. Khí hậu mát lành, nguồn nước suối trong và lớp đất giàu mùn ở đây giúp hạt nếp căng mẩy, dẻo thơm hiếm nơi nào sánh được.
Người Thái ở Tú Lệ giữ nghề giã cốm thủ công qua nhiều đời. Họ tin rằng cốm phải giã bằng chày tay, rang bằng củi và làm trong ngày mới giữ trọn hương sữa lúa. Chính sự kỳ công và cái tâm với nghề ấy đã khiến mỗi mẻ cốm Tú Lệ trở thành đặc sản được người miền xuôi săn đón mỗi độ thu về. Đến đúng vụ, bạn còn được tận mắt xem bà con quây quần bên cối cốm, một trải nghiệm rất đáng nhớ.
Mua cốm Tây Bắc thế nào cho ngon?
Cốm ngon là cốm còn xanh tự nhiên, hạt dẻo, dậy mùi sữa lúa chứ không nồng mùi phẩm màu. Khi mua, bạn nên lưu ý:
- Màu sắc: chọn cốm xanh nhạt tự nhiên, tránh loại xanh quá rực vì có thể nhuộm màu.
- Độ dẻo: hạt cốm mềm, dẻo, không bị khô cứng hay vụn nát.
- Hương thơm: cốm mới có mùi thơm dịu của lúa non, ngửi là biết tươi hay cũ.
Vì cốm tươi không để được lâu, nếu muốn mang về xuôi làm quà, bạn có thể chọn cốm sấy khô. Đây cũng là một gợi ý hay cho giỏ quà đặc sản Tây Bắc ngày thu, bên cạnh nhiều đặc sản Tây Bắc khác.
Câu hỏi thường gặp
Mùa cốm xanh Tây Bắc làm khi nào trong năm?
Mùa cốm thường rộ vào mùa thu, khoảng tháng 9 đến hết tháng 10 dương lịch, đúng dịp lúa nếp non vào sữa. Đây cũng là lúc cốm ngon và thơm nhất.
Cốm Tây Bắc nào nổi tiếng nhất?
Cốm Tú Lệ (Yên Bái) được xem là nổi tiếng nhất nhờ giống nếp Tan Tú Lệ trồng trên đất núi, cho hạt cốm dẻo thơm, ngọt thanh đặc trưng.
Cốm tươi để được bao lâu?
Cốm tươi ngon nhất khi dùng trong vài ngày. Nếu muốn để lâu, bạn nên bảo quản trong ngăn mát hoặc ngăn đông, hoặc chọn cốm sấy khô để tiện mang đi xa.
Mùa cốm xanh là một trong những hương vị tinh tế nhất của mùa thu Tây Bắc, gói trọn cả nắng, gió và sự cần mẫn của người vùng cao. Nếu yêu hương lúa non ấy, hãy ghé Tôi đến Tây Bắc để chọn cốm và đặc sản theo mùa chính gốc (giá tham khảo tùy thời điểm).
