Nhìn mâm xôi năm màu rực rỡ ngoài chợ phiên, nhiều người ngại không dám thử ở nhà vì sợ khó. Thật ra cách nấu xôi ngũ sắc bằng lá tự nhiên lại khá đơn giản, chỉ cần bạn nắm đúng vài bước cơ bản về chọn lá, ngâm nếp và đồ tách màu. Cả nhà sẽ trầm trồ khi thấy đĩa xôi tự tay bạn làm lên sắc đỏ, vàng, xanh, tím, trắng tươi rói chẳng kém ngoài hàng.
Cùng bắt tay vào bếp với hướng dẫn chi tiết dưới đây nhé.
Chuẩn bị nguyên liệu cho cách nấu xôi ngũ sắc bằng lá tự nhiên
Khâu chuẩn bị quyết định một nửa thành công. Bạn cần gom đủ những thứ sau:
- Nếp ngon: nên dùng nếp nương hoặc nếp Tú Lệ, khoảng 1kg chia làm 5 phần.
- Lá cẩm đỏ và tím: mỗi loại một nắm để tạo màu đỏ và tím.
- Lá dứa hoặc lá gừng: cho màu xanh thơm dịu.
- Nghệ tươi hoặc hoa móng bò: tạo sắc vàng tự nhiên.
- Một ít muối: giúp xôi đậm đà và lên màu bền hơn.
Hạt nếp là linh hồn của món xôi, vì thế nên đầu tư loại dẻo thơm như nếp Tú Lệ Yên Bái để thành phẩm vừa đẹp vừa ngon.
Cách lấy màu từ từng loại lá
Đây là bước thú vị nhất, biến đám lá xanh thành những chậu nước màu lung linh:
- Màu đỏ, tím: rửa sạch lá cẩm, vò nhẹ rồi đun với nước khoảng 15 phút, lọc lấy nước. Lá cẩm tím cho màu tím, lá cẩm đỏ cho màu đỏ tươi.
- Màu xanh: xay lá dứa với chút nước, lọc lấy phần nước cốt xanh. Muốn xanh đậm có thể pha thêm chút nước tro.
- Màu vàng: giã nghệ tươi vắt lấy nước, hoặc đun hoa móng bò lấy nước vàng.
- Màu trắng: giữ nguyên nếp, chỉ ngâm nước lọc pha chút muối.
Mẹo nhỏ là nước lá nên hơi ấm để màu bám vào hạt nếp tốt hơn khi ngâm.
Ngâm nếp đúng cách để màu thấm sâu
Muốn từng hạt xôi lên màu đều và bền, khâu ngâm tuyệt đối không được vội:
- Vo nếp sạch, để ráo rồi chia thành 5 phần bằng nhau.
- Cho mỗi phần vào một bát nước màu riêng, ngâm từ 6 đến 8 tiếng hoặc ngâm qua đêm.
- Nước màu nên ngập mặt nếp để màu lên đều, không bị loang lổ.
- Trước khi đồ, vớt nếp ra để ráo nhưng không xả lại nước kẻo trôi mất màu.
Ngâm đủ giờ chính là bí quyết khiến màu thấm vào tận trong ruột hạt, ăn tới đâu đẹp tới đó.
Đồ xôi tách màu để không bị lẫn sắc
Bước cuối cùng đòi hỏi sự khéo léo một chút để giữ năm màu tách bạch, rõ ràng:
- Đồ riêng từng màu: nếu có chõ lớn, bạn dùng lá chuối hoặc giấy bạc ngăn các màu trong cùng một lần đồ.
- Canh lửa đều: đồ khoảng 30-40 phút, khi thấy hạt xôi trong và dẻo là chín.
- Xới nhẹ tay: giữa chừng mở vung xới đảo cho xôi chín đều, tránh sống ở giữa.
- Xếp ra đĩa: khi xôi chín, xếp năm màu theo hình bông hoa hoặc khoanh tròn cho đẹp mắt.
Muốn hiểu thêm thông điệp đằng sau từng sắc màu, bạn có thể đọc bài xôi ngũ sắc Tây Bắc ý nghĩa 5 màu để vừa làm vừa thêm yêu món ăn này.
Những lỗi thường gặp khi nấu xôi ngũ sắc
Người mới làm hay vấp phải vài lỗi nhỏ khiến mâm xôi kém duyên. Bạn nhớ tránh nhé:
- Màu bị loang lẫn: do xếp các màu sát nhau khi còn ướt hoặc đồ chung không ngăn. Hãy để xôi ráo hẳn rồi mới xếp ra đĩa.
- Xôi sống ở giữa: thường vì lửa quá nhỏ hoặc đổ nếp quá dày. Nên đồ lớp vừa phải và xới đảo giữa chừng.
- Xôi khô cứng: do thiếu nước trong nồi hoặc đồ quá lâu. Khi gần chín có thể rưới chút nước cốt dừa hoặc nước ấm cho mềm bóng.
- Màu nhợt nhạt: do nước lá pha loãng. Hãy đun lá đặc hơn và ngâm nếp đủ giờ.
Chỉ cần để ý mấy điểm này, mâm xôi của bạn sẽ lên màu căng mọng, hạt nào hạt nấy bóng đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Cách nấu xôi ngũ sắc bằng lá tự nhiên có cần ngâm qua đêm không?
Không bắt buộc qua đêm, nhưng nên ngâm tối thiểu 6 tiếng để màu thấm sâu và hạt nếp nở đều. Ngâm càng đủ giờ thì xôi đồ ra càng dẻo và màu càng bền.
Nếu không có lá cẩm thì thay bằng gì?
Bạn có thể dùng gấc cho màu đỏ, lá cẩm khô bán sẵn, hoặc củ dền cho sắc tím nhạt. Tuy nhiên lá cẩm tươi vẫn cho màu đẹp và thơm tự nhiên nhất.
Vì sao xôi bị nhạt màu sau khi đồ?
Thường do ngâm chưa đủ giờ hoặc xả lại nước trước khi đồ làm trôi màu. Hãy ngâm lâu hơn và chỉ để ráo, không rửa lại nếp đã ngấm màu.
Chỉ với vài bước, cách nấu xôi ngũ sắc bằng lá tự nhiên đã giúp bạn có ngay mâm xôi đẹp lung linh cho ngày đặc biệt. Nếu chưa biết tìm nếp nương chuẩn ở đâu, hãy để Tôi đến Tây Bắc gửi tới bạn loại nếp dẻo thơm hái từ chính các bản vùng cao (giá tham khảo theo loại).
