Bóc một chiếc bánh chưng đen đạt, bạn sẽ thấy ruột đen ánh tím than, hạt nếp còn nguyên dáng chứ không nát, cắn vào dẻo mà không dính răng, dậy mùi thảo quả với hạt dổi. Nhưng làm sao biết trước khi bóc? Dưới đây là những điểm mình vẫn dùng để chọn, sắp theo thứ tự nên soi từ ngoài vào trong.
Nhìn màu: đen thật khác đen giả thế nào
Màu đen của bánh chuẩn đến từ than thân cây núc nác hoặc rơm nếp đốt, giã mịn rồi trộn đều vào nếp trước khi gói. Vì trộn từ trước nên màu đen ăn sâu, đều từ vỏ vào lõi, và ánh lên sắc tím than chứ không đen kịt phẳng lì.
Bánh nhuộm phẩm hoặc trộn ẩu thường lộ ra ở chỗ: màu đen loang không đều, chỗ đậm chỗ nhạt, hoặc đen quá đều một cách bất thường như bị nhuộm ngoài. Khi ăn, bánh than thật có mùi nếp nướng thoảng nhẹ, dễ chịu; bánh phẩm màu thì nhạt mùi hoặc gợn mùi lạ.
Sờ và bóp: độ dẻo, độ chặt
Chiếc bánh ngon nắn thấy chắc tay, dẻo mà đàn hồi, không nhũn cũng không cứng đơ. Bánh nhũn nhoét là luộc chưa tới hoặc nếp không đạt; bánh cứng khô có thể để lâu hoặc thiếu nước khi luộc. Lá gói còn tươi, ôm khít thân bánh là dấu hiệu bánh mới.
Ngửi mùi
Ghé mũi lại gần, bánh mới và làm chuẩn dậy mùi lá dong, mùi nếp và thoảng thảo quả. Nếu ngửi thấy chua nhẹ, mùi ôi hay mùi lên men thì bánh đã để lâu, không nên mua dù giá rẻ.
Xem nhân
Nhân chuẩn là đỗ xanh đãi vỏ bở tơi, thịt ba chỉ ướp thảo quả và hạt dổi, mỡ vừa để béo mà không ngán. Khi có thể, nhờ người bán cắt thử một chiếc: nhân phải nằm gọn giữa lõi, đỗ và thịt phân bố đều, không bị dồn lệch một góc. Bánh nhân mỏng dính, ăn chỉ thấy nếp là loại làm tiết kiệm.
Hỏi nguồn gốc và ngày làm
Đừng ngại hỏi bánh gói ngày nào, người vùng nào làm, tạo màu bằng gì. Người bán tử tế trả lời trơn tru và sẵn sàng cho xem hình bánh thật. Ai lấp lửng hoặc chuyển hướng sang "ăn tốt cho sức khỏe lắm" thì nên dè chừng — bánh là món ăn, chọn theo độ ngon và độ tươi, không phải theo lời thổi phồng.
Muốn hiểu vì sao than núc nác lại cho ra màu và mùi đặc trưng, bạn đọc thêm bánh chưng đen là gì để nắm gốc rễ, chọn sẽ tự tin hơn.
Chọn theo mục đích dùng
Một mẹo ít người để ý: chọn bánh còn tùy bạn định dùng vào việc gì. Nếu mua ăn ngay trong một, hai ngày, cứ ưu tiên bánh mới luộc, lá còn xanh, mềm dẻo. Nếu mua để dành hoặc gửi đi xa, nên chọn loại đã hút chân không, luộc kỹ và hỏi rõ hạn dùng, vì bánh trần để lâu dễ hỏng. Mua biếu Tết thì cân dáng bánh cho đều, gói đẹp, còn mua ăn trong nhà thì dáng không quan trọng bằng chất lượng nếp và nhân.
Với đơn nhiều chiếc, đừng ngại đề nghị người bán chọn giúp những chiếc đều tay, tránh chiếc phồng chiếc lép. Người làm quen tay sẽ hiểu ý và lựa cho bạn mẻ đẹp nhất trong ngày.
Mua ở đâu để chọn được hàng tốt
Chọn khéo mấy cũng khó nếu nơi bán không cho xem hàng thật. Ưu tiên chỗ minh bạch nguyên liệu, cho kiểm tra khi nhận. Tham khảo cách lọc nơi bán trong bài mua bánh chưng đen ở đâu uy tín trước khi đặt, nhất là khi mua để biếu Tết. Một nơi bán tử tế sẽ không phật ý khi bạn hỏi kỹ, vì họ tự tin vào hàng của mình.
Câu hỏi thường gặp
Bánh chưng đen để lâu có bị nhạt màu không?
Màu từ than tự nhiên khá bền, nhưng để lâu bánh sẽ cứng và giảm mùi thơm. Nên ăn khi bánh còn trong hạn dùng người bán đưa ra, đừng để quá.
Ruột càng đen thì càng ngon phải không?
Không hẳn. Điều quan trọng là màu đều tự nhiên và mùi nếp thơm. Đen kịt bất thường đôi khi là dấu hiệu nhuộm ngoài chứ không phải trộn than kỹ.
Không cắt thử được thì dựa vào đâu để chọn?
Dựa vào màu vỏ, độ chắc tay, mùi thơm và độ tươi của lá. Kèm theo đó là uy tín người bán và việc họ có sẵn sàng gửi ảnh ruột bánh hay không.
Bánh bị chua nhẹ có ăn được không?
Không nên. Mùi chua là dấu hiệu bánh đã hỏng, ăn dễ đau bụng. Bỏ đi cho an toàn.
Chọn bánh gù hay bánh vuông thì ngon hơn?
Ngon hay không nằm ở nguyên liệu và tay nghề chứ không ở dáng bánh. Bánh gù tiện ăn từng chiếc, bánh vuông hợp bày mâm cỗ. Chọn theo nhu cầu là được.
