"Anh ơi lấy loại nào ngon nhất?" là câu tôi nghe nhiều nhất, và cũng là câu khó trả lời gọn nhất. Bởi khẩu xén ngon hay không còn tùy bạn thích ăn kiểu gì, mua để làm gì. Có người mê miếng giòn chắc nhai đã miệng, có người thích miếng tan nhẹ thơm nếp. Thay vì phán bừa một loại, tôi sẽ mổ xẻ từng dòng để bạn tự chấm loại hợp gu mình nhất.
Hai dòng chính: khẩu xén sắn và khẩu xén nếp nương
Khẩu xén Mường Lay cơ bản có hai nhóm nguyên liệu, và đây là điểm phân biệt lớn nhất về vị.
Khẩu xén từ củ sắn. Đây là dòng truyền thống, phổ biến và giá mềm. Bánh chiên lên giòn chắc, cắn nghe rôm rốp, vị nhạt và mộc. Ăn kiểu này rất "vào" khi nhâm nhi lai rai hoặc ăn vặt cả nhà, chấm chút tương ớt hay ăn không đều hợp. Vì giá dễ chịu nên nhiều người chọn dòng sắn để ăn thường xuyên.
Khẩu xén từ gạo nếp nương. Dòng này nhỉnh giá hơn nhưng đổi lại là vị thơm và độ giòn tan khác hẳn. Miếng bánh nhẹ, chiên lên phồng đẹp, cắn vào tan trong miệng và dậy mùi nếp. Nếu bạn ăn quen đồ ngon hoặc mua làm quà biếu, dòng nếp nương thường được lòng người nhận hơn.
Nói ngắn gọn: sắn hợp ăn chơi bình dân, nếp nương hợp thưởng thức và làm quà. Không có loại "ngon nhất" tuyệt đối, chỉ có loại hợp với bạn nhất.
Có loại pha trộn không?
Có. Một số nhà làm pha nếp với sắn để cân bằng giá và độ giòn, cho ra miếng bánh vừa túi tiền mà vẫn thơm hơn dòng sắn thuần. Đây là lựa chọn "ở giữa" khá hợp cho người mới ăn, chưa biết mình thích dòng nào.
Chọn theo màu: vị có khác nhau không?
Khẩu xén đẹp nhờ dải màu từ rau củ: xanh lá riềng, tím lá cẩm, cam gấc, trắng mộc. Nhiều người tưởng mỗi màu một vị, thực ra vị giữa các màu chênh nhau rất ít, khác biệt chủ yếu ở hình thức và chút hương phảng phất. Màu chỉ làm khay bánh vui mắt hơn, đặc biệt hợp ngày Tết hay bày cỗ.
Nếu bạn kỹ tính về màu, hãy chọn nơi nhuộm bằng rau củ tự nhiên, màu dịu và hơi mộc chứ đừng chọn màu rực như nhựa. Cách nhận biết chi tiết tôi đã viết trong bài đặc sản Điện Biên, đọc qua sẽ đỡ băn khoăn khi đứng chọn.
Sống hay chiên sẵn, loại nào "ngon" hơn?
Ngon nhất luôn là miếng vừa chiên còn nóng, phồng và giòn tan. Vì thế nếu chịu khó bếp núc, mua bánh sống về tự chiên sẽ cho trải nghiệm ngon nhất, lại rẻ và để được lâu. Loại chiên phồng sẵn tiện lợi, ăn liền không cần đụng bếp, nhưng để càng lâu càng kém giòn. Ai bận thì chọn loại sẵn, ai rảnh thì chọn loại sống.
Dù chọn dòng nào, nhớ rằng khẩu xén là món chiên. Ngon miệng đến đâu cũng nên ăn điều độ, người cần hạn chế dầu mỡ thì thưởng thức ít một. Bảo quản cũng quyết định độ ngon: bánh sống cất khô ráo, bánh chiên đựng kín ăn sớm.
Vậy nên bắt đầu từ loại nào?
Nếu chưa từng ăn khẩu xén, tôi khuyên lấy một gói nếp nương nhiều màu để cảm nhận trọn cái ngon "đỉnh" của món này, kèm một gói sắn để so sánh và ăn dần cho đỡ tốn. Sau lần đầu bạn sẽ tự biết mình nghiêng về dòng nào. Muốn hiểu vì sao người Thái Mường Lay lại nâng niu món bánh này đến vậy, bài văn hóa ẩm thực Tây Bắc kể khá rõ, đọc để ăn thấy ngon hơn.
Câu hỏi thường gặp
Khẩu xén sắn và nếp nương, loại nào giòn hơn?
Cả hai đều giòn nhưng kiểu khác nhau. Sắn cho độ giòn chắc, rôm rốp; nếp nương cho độ giòn tan nhẹ, xốp. Thích cảm giác nhai đã miệng thì chọn sắn, thích tan mềm thơm thì chọn nếp.
Loại nào để được lâu hơn?
Ở dạng bánh sống khô, cả hai đều để được nhiều tháng nếu cất nơi khô ráo tránh ẩm. Khác biệt về hạn dùng không đáng kể, chủ yếu phụ thuộc bảo quản chứ không phải nguyên liệu.
Mua làm quà nên chọn dòng nào cho sang?
Nếp nương nhiều màu thường được chuộng làm quà vì thơm, giòn tan và bày lên đẹp mắt. Đóng hộp hút chân không nữa là món quà vùng cao vừa lạ vừa tươm tất.
Trẻ con thích loại nào hơn?
Trẻ thường mê miếng nếp nương giòn tan, dễ ăn, lại nhiều màu vui mắt. Vì là đồ chiên giòn dễ vụn nên cho ăn lượng vừa phải và có người lớn để mắt là được.
Có cần thử nhiều loại rồi mới quyết mua nhiều không?
Nên vậy. Lần đầu cứ mua ít mỗi loại để nếm, xác định gu rồi hãy đặt số lượng lớn. Cách này tránh mua nhiều một loại rồi phát hiện không hợp khẩu vị, vừa đỡ phí vừa chắc ăn.
