Tháng 9, tháng 10, khi ruộng bậc thang Mù Cang Chải chuyển sang màu vàng ruộm, người ta lên đây phần lớn để ngắm lúa. Nhưng đi cả ngày leo đèo La Pán Tẩn, Chế Cu Nha, Dế Xu Phình xong thì cái bụng cũng đòi phần của nó. Và may thay, mùa lúa chín ở Yên Bái cũng là mùa nhiều món ngon nhất: hạt nếp mới, gà thả đồi, cá bắt dưới suối. Dưới đây là những món nên gọi khi tới Mù Cang Chải mùa vàng, cùng vài thứ đáng mang về.
Xôi nếp Tú Lệ: linh hồn của mùa gặt
Trên đường lên Mù Cang Chải, bạn sẽ qua Tú Lệ — thung lũng nổi tiếng với giống nếp Tan hạt to, dẻo và thơm đặc biệt. Mùa lúa chín cũng là lúc nếp Tú Lệ mới nhất. Xôi nếp Tú Lệ đồ lên căng bóng, dẻo mà không nát, chỉ cần chút muối vừng hay ăn kèm gà nướng là đủ ngon.
Đây cũng là món dễ "mang tinh thần" về nhất: bạn có thể mua nếp Tú Lệ khô đóng túi về tự đồ. Nấu ở nhà tất nhiên khó bằng ăn tại chỗ giữa mùi lúa mới, nhưng vẫn giữ được cái dẻo thơm đặc trưng.
Cốm Tú Lệ: quà của lúa non
Ngay đầu vụ, khi lúa còn ở kỳ chắc sữa, người Thái Tú Lệ làm cốm. Hạt lúa non được rang, giã, sảy công phu cho ra những hạt cốm xanh mềm, thơm sữa lúa. Cốm ăn ngay thì dẻo ngọt, gói lá dong mang về được một hai ngày. Nếu lên đúng dịp đầu mùa gặt, đừng bỏ lỡ — cốm là thứ chỉ có theo mùa, không phải lúc nào cũng gặp.
Gà đen (gà xương đen) nướng, hấp
Gà đen của người Mông là giống gà nhỏ, da và xương thâm, thịt chắc, ngọt. Ở Mù Cang Chải, gà đen thường được nướng nguyên con trên than hoặc hấp lá chanh. Chấm với muối tiêu chanh hay chẩm chéo, thịt gà dai ngọt ăn cùng xôi nếp mới thì tròn vị một bữa vùng cao. Đây là món "chủ lực" nếu bạn đi nhóm và muốn một mâm cơm ra tấm ra món.
Cá suối chiên giòn, nướng
Suối vùng cao cho những con cá nhỏ, ít xương dăm. Cá suối Mù Cang Chải thường được chiên giòn rụm ăn cả con, hoặc nướng kẹp que rồi chấm chẩm chéo. Vị cá ngọt tự nhiên, giòn tan, nhấm nháp cùng chén rượu ngô trong tiết trời se se là chuẩn bài. Món này gần như quán vùng cao nào cũng có trong mùa du lịch.
Rau rừng, măng và các món dân dã
Đừng quên phần rau. Mùa này Mù Cang Chải có rau cải mèo ngọt, ngọn su su, các loại rau rừng và măng. Một đĩa cải mèo xào tỏi hay bát canh măng chua giúp bữa ăn nhiều đạm bớt ngán. Đây cũng là nét chung của văn hóa ẩm thực Tây Bắc: tận dụng sản vật quanh nhà, mùa nào thức nấy.
Rượu và đồ uống vùng cao
Bữa ăn vùng cao thường có chén rượu ngô hoặc rượu thóc men lá. Rượu ở đây nặng, uống nên chừng mực, nhất là khi bạn còn phải đi đường đèo. Nếu thích, có thể mua một bình nhỏ về làm quà, nhưng nhớ chọn nơi bán rõ ràng.
Đặc sản Mù Cang Chải mang về làm quà
Ăn tại chỗ đã đời rồi, mang gì về? Vài gợi ý gọn nhẹ:
- Nếp Tú Lệ khô — đồ xôi tại nhà, quà thiết thực.
- Cốm (nếu đúng mùa) — ăn nhanh trong vài ngày.
- Mật ong rừng, chè Shan tuyết, măng khô — để được lâu, dễ vận chuyển.
- Táo mèo (sơn tra) ngâm hoặc sấy — đặc sản núi rừng Yên Bái.
Muốn xem đầy đủ danh mục vùng này, bạn đọc thêm bài đặc sản Yên Bái. Còn nếu không tiện xách theo cả chặng, có thể đặt sau tại Tôi Đến Tây Bắc để nhận hàng tận nhà.
Câu hỏi thường gặp
Mù Cang Chải mùa lúa chín là tháng mấy?
Thường rơi vào khoảng giữa tháng 9 đến giữa tháng 10, tùy thời tiết từng năm. Đây cũng là lúc nếp mới, cốm và nhiều rau vùng cao vào vụ, nên vừa đẹp cảnh vừa ngon miệng. Nên theo dõi tin thời tiết trước khi đi vì mùa gặt có thể xê dịch.
Ăn ở Mù Cang Chải có đắt không?
Giá chỉ mang tính tham khảo và tùy quán. Các món dân dã như xôi, cá suối, rau rừng thường phải chăng; gà đen nguyên con hoặc mâm cỗ cho nhóm sẽ cao hơn. Bạn nên hỏi giá trước khi gọi, nhất là ở khu du lịch đông khách.
Có món nào mang về làm quà được không?
Có. Nếp Tú Lệ khô, măng khô, chè Shan tuyết, mật ong, táo mèo là những thứ để được lâu và dễ vận chuyển. Cốm thì chỉ giữ được một hai ngày nên hợp ăn liền hơn là mang đi xa.
Đi Mù Cang Chải nên thử món nào trước tiên?
Nếu chỉ chọn một, hãy thử đĩa xôi nếp Tú Lệ ăn kèm gà đen nướng — bộ đôi đại diện rõ nhất cho mùa gặt vùng cao. Sau đó tới cá suối chiên giòn và rau cải mèo cho đủ vị.
Nếp Tú Lệ và cốm khác nhau thế nào?
Nếp Tú Lệ là gạo nếp đã chín, phơi khô, dùng để đồ xôi. Cốm là lúa nếp còn non ở kỳ chắc sữa, được rang và giã ngay, ăn liền, có vị sữa lúa đặc trưng và chỉ để được ngắn ngày. Cùng một giống lúa nhưng hai cách chế biến, hai thời điểm khác nhau.
