Chợ phiên Bắc Hà họp sáng Chủ nhật, và nếu bạn nghĩ đi chợ chỉ để mua bán thì chưa đủ. Nửa cái hồn của phiên chợ nằm ở khu ăn uống: nồi thắng cố sôi ùng ục cả buổi, bát phở chua đỏ au, chén rượu ngô rót không ngừng tay. Đây là nơi người Mông, Dao, Tày, Nùng từ khắp các bản xuống, mang theo cả sản vật lẫn cách ăn của họ. Bài viết này chỉ bạn những món nên thử ngay tại chợ và cách ăn sao cho đúng.
Thắng cố ngựa: món phải thử số một
Nói đến chợ phiên Bắc Hà mà bỏ qua thắng cố thì coi như chưa đi. Đây là món của người Mông, nấu từ thịt và nội tạng ngựa (nay có nơi dùng bò) trong một chảo lớn cùng cả chục loại gia vị vùng cao như thảo quả, mắc khén, địa liền. Nồi thắng cố cứ sôi liu riu suốt phiên, càng lâu càng đậm.
Ăn thắng cố phải ăn nóng, múc ra bát, rắc thêm ớt, ăn kèm mèn mén hoặc rau. Vị của nó lạ, đậm, không phải ai lần đầu cũng quen ngay — nhưng đã hợp thì lần sau lên chợ là tự khắc tìm đến. Ngồi húp bát thắng cố nóng giữa tiết trời se lạnh vùng cao là một trải nghiệm rất riêng.
Phở chua Bắc Hà: chua mát, lạ miệng
Trái ngược với cái nóng đậm của thắng cố, phở chua Bắc Hà nhẹ nhàng và mát. Bánh phở trộn cùng nước chua dịu, thêm thịt xá xíu, lạc rang, rau thơm, đôi khi có cả đậu xị. Vị chua thanh, bùi béo của lạc, tươi của rau khiến món này gây nghiện, đặc biệt hợp ăn giữa buổi khi đã đi bộ mỏi chân quanh chợ.
Mèn mén: món ăn no của người Mông
Mèn mén là bột ngô đồ chín, món ăn thường ngày của người Mông vùng cao. Hạt ngô được xay, đồ nhiều lần cho tơi và chín kỹ, ăn bùi, hơi khô, thường dùng chung với thắng cố hoặc canh. Nếm mèn mén ở chợ giúp bạn hiểu hơn về văn hóa ẩm thực Tây Bắc: những món xuất phát từ cái ăn hằng ngày của đồng bào, không cầu kỳ mà bền bỉ qua bao đời.
Rượu ngô Bản Phố: chén rượu của phiên chợ
Bắc Hà nổi tiếng với rượu ngô Bản Phố, nấu bằng ngô địa phương và men lá rừng. Rượu trong, thơm mùi ngô, uống êm nhưng khá nặng. Ở chợ, người ta bán rượu trong can, rót thử thoải mái. Nếu định uống, hãy chừng mực, vì bạn còn phải di chuyển; và nếu mua về làm quà, chọn hàng quen, có địa chỉ rõ ràng.
Đồ nướng, bánh và quà vặt quanh chợ
Lượn một vòng khu ăn uống, bạn còn gặp:
- Đồ nướng: thịt xiên, lòng, cá suối nướng thơm lừng cả góc chợ.
- Bánh đúc, bánh rán, xôi bảy màu của người Tày, Nùng.
- Trứng nướng, ngô nướng, khoai nướng — món nhấm nháp lúc chờ bạn đồng hành mua sắm.
Cứ đi tới đâu thấy đông người bản địa ngồi ăn thì ghé — đó thường là hàng ngon và thật.
Mận tam hoa và trái cây theo mùa
Nếu đi vào mùa hè (khoảng tháng 5-7), chợ Bắc Hà ngập mận tam hoa đỏ mọng, giòn ngọt, giá gốc rẻ hơn nhiều nơi khác. Ngoài mận còn có đào, lê, các loại rau củ vùng cao. Đây vừa là món ăn tại chỗ, vừa là thứ đáng mua mang về. Muốn biết thêm về sản vật vùng này, xem bài đặc sản Bắc Hà.
Vài lưu ý để ăn chợ phiên trọn vẹn
Chợ phiên đông và họp theo buổi, nên bạn cần đi sớm. Vài kinh nghiệm nhỏ:
- Đến trước 9-10 giờ sáng, khi chợ còn đông và đồ ăn còn tươi mới.
- Hỏi giá trước khi ăn hoặc mua, nhất là ở khu đông khách du lịch.
- Ăn ở hàng đông người bản địa, đồ luân chuyển nhanh nên nóng và tươi.
Muốn chuẩn bị kỹ hơn cho chuyến đi, đọc thêm kinh nghiệm đi chợ phiên vùng cao để không bỡ ngỡ. Còn nếu muốn mang mận, đặc sản Bắc Hà về mà ngại xách nặng, bạn có thể đặt tại Tôi Đến Tây Bắc.
Câu hỏi thường gặp
Chợ phiên Bắc Hà họp vào ngày nào?
Chợ phiên chính họp vào sáng Chủ nhật hằng tuần. Nên đến buổi sáng sớm, vì càng về trưa chợ càng vãn và nhiều hàng ăn cũng hết đồ tươi ngon nhất.
Thắng cố có phải ai cũng ăn được không?
Thắng cố có vị rất đặc trưng, đậm và lạ, không phải ai lần đầu cũng hợp ngay. Nếu chưa quen, bạn có thể gọi một bát nhỏ ăn thử, thêm ớt và rau để dễ ăn hơn. Nhiều người lần đầu thấy lạ nhưng sau lại thích.
Ăn ở chợ phiên Bắc Hà có đắt không?
Giá chỉ mang tính tham khảo và tùy hàng. Các món dân dã như phở chua, mèn mén, đồ nướng thường rẻ; thắng cố tính theo bát. Bạn nên hỏi giá trước để tránh hiểu lầm, đặc biệt vào mùa cao điểm du lịch.
Nên thử món nào nếu chỉ có ít thời gian?
Nếu vội, ưu tiên một bát thắng cố nóng và một bát phở chua — hai món đại diện rõ nhất cho ẩm thực chợ phiên Bắc Hà, một đậm một thanh, bổ sung cho nhau.
Mua rượu ngô ở chợ có an toàn không?
Rượu ngô Bản Phố là đặc sản nổi tiếng, nhưng chất lượng ở chợ không đồng đều. Nên mua ở hàng quen, có địa chỉ rõ ràng, và uống chừng mực. Nếu định mua làm quà, chọn nơi uy tín thay vì mua vội của người bán không rõ nguồn.
